دو ساعت پس از مسواك زدن با تجمع موادآلى موجود در بزاق و مواد غذايى، پلاك دندانى شروع به تشكيل شدن مى كند. به تدريج باكترى ها به مجموعه اضافه شده و پس از ۲۴ ساعت لايه اى چسبنده روى دندان وجود دارد كه تنها با روش هاى مكانيكى (مسواك زدن) از سطح دندان پاك مى شود. عدم دقت و تكرر در برداشت پلاك دندانى بافت لثه را به طور مزمن با انواع باكترى ها همجوار كرده و سرانجام به التهاب لثه يا ژنژويت منجر مى شود.

 
ژنژويت شديد در كودكان نادر است ولى تعدادى از بچه ها دچار انواعى از ژنژويت خفيف و برگشت پذير مى شوند كه دليل اصلى همه آنها بهداشت ضعيف دهان و دندان است:

۱- ژنژويت منحصراً مرتبط با بهداشت در صورتى كه خفيف باشد برگشت پذير بوده و با يك برساژ خوب و آموزش صحيح مسواك و نخ قابل درمان است.

 ۲- ژنژويت آلرژيك در بعضى كودكان طى فصول خاصى افزايش يافته و اگر دوره هاى حساسيت فصلى طولانى تر باشد اثرات لثه اى بيشترى دارد.

۳- ژنژويت رويشى كه در كودكان خردسال حين رويش دندان هاى شيرى موقتاً بروز مى كند و بعد از رويش دندان ها فروكش مى نمايد مى تواند دردناك باشد. شيوعش در سن ۶ تا ۷ سال است و درمانى جز بهبود بهداشت ندارد مگر شست وشو با محلول PeroxyL كه كمى حالت تسكين دهنده دارد. در صورت تورم و درگيرى لنفاوى آنتى بيوتيك تجويز مى شود.

۴- در ژنژويت غيراختصاصى مزمن كه بين ۱۰ تا ۲۰ سالگى اتفاق مى افتد ضعف بهداشت عامل اصلى است اما رژيم غذايى نامناسب به ويژه كمبود ويتامين و ترميم هاى نامناسب دندان و نيز به هم ريختگى دندان ها اين حالت را تشديد مى كند. نكته جالب اين است كه در افراد گروه خونى AB بيشتر و در گروه خونى O كمتر ايجاد مى شود.

 ۵- تنفس دهانى باعث ژنژويت مزمن به ويژه در قدام فك بالا مى شود. ۶- ژنژويت اسكوربوتيك در كودكان نادر است و به دليل كمبود ويتامين C و ضعف بهداشت ايجاد مى شود و درمانش مصرف مكمل همراه با آموزش صحيح بهداشت است.

• بيمارى هاى پريودنتال

بيمارى هاى پريودنتال در كودكان به شرايطى اطلاق مى شود كه تخريب و تحليل استخوان حمايت كننده دندان ها وجود داشته باشد كه سه نوع موضعى، منتشر و نوع قبل از بلوغ دارد. نوع موضعى تحليل شديد استخوانى به طور قرينه و دو طرفه در قوس دندانى شيرى است كه التهاب بافت لثه و جرم و پلاك به همراه ندارد. عوامل ايجاد كننده آن ناهنجارى هاى خونى- ارثى به همراه عوامل باكتريايى است.
در نوع منتشر كه بيشتر در سنين بلوغ و به طور پيشرونده ايجاد مى شود علائمى از قبيل التهاب لثه و جرم و پلاك مشهود است. درمان اين دو حالت، جراحى به همراه استفاده از تتراسايكلين و گاهى مترونيدازول است. تحليل استخوان موضعى عمدتاً دليل وجود يك بيمارى سيستميك از قبيل نقايص خونى، لوسمى، ديابت و بيمارى هاى ارثى، سندرميك است. تحليل خود بافت لثه به دليل التهاب مزمن ناشى از بهداشت ضعيف وجود محرك ها و حركات ارتودنسى و عادات دهانى ايجاد مى شود. گاهى نيز تحليل لثه به دلايل روانى با خودآزارى ايجاد شده كه كودك خود به بافت هاى لثه صدمه زده و آن را مى كند. دسته سوم نوع قبل از بلوغ است كه شيوعش در ۴ سالگى حين يا پس از رويش شيرى ها اتفاق مى افتد كه گاهى به دليل شدت تحليل استخوان دندان زود مى افتد. درمان تشخيص زودرس و كورتاژ و برساژ و تامين و آموزش بهداشت است. گاهى تجويز آنتى بيوتيك وسيع الطيف ضرورى است.

ژنژويت بلوغ :محدود به ناحيه قدام فك بوده و اغلب تنها يك قوس را گرفتار مى كند و با وجود محرك هاى موضعى بيشتر شده و با افزايش سن فروكش مى كند. درمان رعايت بهداشت ترميم دندان هاى پوسيده به همراه رژيم غذايى مناسب به خصوص ويتامين C است. در نوع شديد كه به درمان هاى موضعى و سيستميك پاسخ نمى دهد مجبور به جراحى لثه (ژنژيوپلاستى) هستيم.

• بيمارى هاى حاد لثه

۱- عفونت هرپسى:

يا همان تبخال كه به صورت عفونت اوليه در كودكان زير شش سال كه تاكنون تماسى با اين ويروس نداشته اند ايجاد مى شود و در بعضى به شكل يك يا دو زخم ساده روى مخاط دهان است و در برخى به صورت درگيرى كل لثه با علامت رنگ قرمز آ تشين است كه با تحريك پذيرى، بى قرارى، سردرد و درد حين خوردن غذاهاى ترش خود را نشان مى دهد (ژنژيواستوماتيت هرپسى). گاهى نيز تاول هايى روى لثه ديده مى شود كه در عرض چند روز پاره شده و زخم هاى دردناكى به قطر ۱ تا ۳ ميلى متر ايجاد مى كند. درمان شامل داروهاى ضدويروسى (اسيكلووير) و بى حس كننده هاى موضعى مثل پماد ليدوكائين و شربت ديفن هيدرامين و نيز مكمل هاى ويتامينى است كه در يك دوره ۱۰ تا ۱۴روزه تجويز مى شود جداسازى بيمار از ساير افراد خانواده توصيه مى شود.

۲-  زخم هاى آفتى عودكننده:

زخم دردناكى است كه در كودكان سنين مدرسه و بالغين در مخاط مربوط دهان ايجاد مى شود و به صورت ضايعات سفيد با حاشيه قرمزرنگ و ملتهب هستند. براى ۴ تا ۱۲ روز مانده و سپس بهبود مى يابند. تا حدودى منشاء ژنتيكى دارد و با محركاتى چون گازگرفتگى گونه، كمبود ويتامين B12، اسيد فوليك و آهن و به خصوص استرس ها عود مى كنند. درمان دهانشويه حاوى تتراسيكلين، كلرهگزيدين و تريامينولون است كه اثر تسكينى دارد و بايد قبل از هر وعده غذا مصرف شود. داروى جديد نيز پماد آفتازول است كه باعث تسريع التيام و تخفيف درد مى شود.

۳- ضايعات قارچى حاد:

اكثراً پس از آ نتى بيوتيك تراپى روى مى دهد و به شكل برفك سفيدرنگ و خزه اى در مخاط دهان ديده مى شود. نوع نئوناتال برفك به دليل عبور نوزاد از كانال زايمان در دو هفته اول زندگى ديده مى شود و شيوع بالا دارد. درمانش نيستاتين چهار بار در روز است و در كودكان بزرگتر قرص مكيدنى كلوتريمازول يا پاستيل نيستاتين به كار مى رود.

۴- عفونت باكتريايى حاد:

 يا ژنژويت استرپتوكوكى حاد با علامت لثه هاى قرمز و متورم و گاهى آبسه خود را نشان مى دهد و درمانش بهبود بهداشت به اضافه آنتى بيوتيك تراپى و مصرف دهانشويه كلرهگزيدين است.

۵-:ANUG ژنژويت در كودكان ۶ تا ۱۲ساله كه دچار ضعف ايمنى يا ايدز يا مصرف كننده داروهاى سركوبگر ايمنى هستند، است. لثه ملتهب، دردناك و خون چكان است و بى اشتهايى و تب بالا حال عمومى بد و بوى بد دهان را به همراه دارد. درمان كورتاژ زيرلثه همراه آنتى بيوتيك تراپى و مصرف دهانشويه كلرهگزيدين است.

دهانشويه كلرهگزيدين

 عامل كنترل پلاك است كه فعاليت ضدميكروبى وسيع دارد و پوسيدگى سطوح صاف دندان ها را تا حدى كنترل مى كند. آثار جانبى آن سوزش و خشكى دهان و ندرتاً آلرژى است. ژنژويت خونريزى لثه و تجمع پلاك دندانى را كاهش ولى جرم و رنگدانه هاى خارجى دندانى را افزايش مى دهد. رنگدانه ها كه با پاليش برداشته مى شوند بر چند نوع اند: رنگدانه سبز روى دندان جوانان نتيجه عملكرد بعضى باكترى ها است و اكثراً در تنفس دهانى عود مى كند. رنگدانه نارنجى شيوع كمترى دارد و راحت تر برداشته مى شود و به علت بهداشت ضعيف دهان به وجود مى آيد. رنگدانه سياه شيوع خيلى كمى دارد و به صورت خط ممتد از شكل لثه تبعيت مى كند، برداشتن اش بسيار مشكل است ولى دندان افرادى كه اين نوع رنگدانه را دارند به پوسيدگى مقاوم تر است جرم دندان نيز در كودكان قبل از دبستان نادر است و در سنين مدرسه شيوع كمى دارد. ولى در افراد عقب افتاده ذهنى به خاطر رژيم غذايى نرم، راكد بودن بزاق، بهداشت نامطلوب و عملكرد غيرطبيعى عضلات دهان شيوع جرم بيشتر است.

• فيبروماتوز لثه

فيبروماتوز لثه كه افزايش حجم پيشرونده و خوش خيم لثه است دليل ارثى يا فارماكولوژيكى دارد. در نوع ارثى هنگام تولد لثه طبيعى است اما با رويش دندان هاى شيرى حجيم شده و تا دوره دندان هاى دائمى ادامه پيدا مى كند تا اينكه بافت فيبروزه باعث جابه جايى دندان شده و گاه روى دندان ها را نيز مى پوشاند ولى فقط وقتى دردناك است كه با جويدن تداخل كند. نوع فارماكولوژيكى به علت مصرف فنى توئين كه داروى ضدتشنج است روى مى دهد و با بهداشت ضعيف رابطه مستقيم دارد. ۲ تا ۳ هفته پس از شروع مصرف دارو آغاز شده و در ۱۸ تا ۲۴ ماه بعد به اوج خود مى رسد. لثه صورتى رنگ و سفت اما بسيار حجيم است و اشكالاتى در زيبايى و تكلم ايجاد مى كند. همچنين باعث تاخير در رويش دندان شده و صدمات بافتى به وجود مى آورد در نوع خفيف كه يك سوم تاج دندان را مى پوشاند درمان تنها رعايت بهداشت دهان است. در نوع متوسط كه بين يك سوم تا دو سوم تاج را مى پوشاند علاوه بر رعايت بهداشت، مصرف دهانشويه كلرهگزيدين و استانوس فلورايد موضعى توصيه مى شود ارزيابى دوره اى شرايط لثه و تعيين ميزان فنى توئين صورت مى گيرد. در صورت امكان دارو با مشاوره پزشك تعويض شده و در صورت عدم درمان جراحى انجام مى شود. در نوع شديد بيش از دو سوم تاج دندان پوسيده شده و در صورت عدم پاسخ به درمان هاى قبلى جراحى انجام مى گيرد. پس از عمل رعايت بهداشت ضرورى است. گاه با وجود اين مراقبت ها عود اجتناب ناپذير است كه در اين مورد استفاده از پلاك هاى فشارى پس از جراحى پيشنهاد مى شود. شست وشوى دهان با محلول اسيدفوليك هم در اين مورد موثر است.

 نويسنده : دكتر مريم كرباسى

 منبع :  www.linkestan.com