محمد حافظی نیز معتقد است با مسدود کردن راه مهاجرت نخبگان، مشکلی حل نمی شود. همانطور که فرانسه نیزدریافت که باید راه مهاجرت دانشجویانش را باز کند و به همین سبب قانون منع مهاجرت دانشجویان قبل ازاتمام تحصیل را، حذف کرد. باز نگشتن نخبگان نباید سبب ترس شود. بلکه باید دانست که آنها برای بازگشت تنها اطمینان خاطر و امکانات می خواهند.

به گفته حافظی نخبگان بعد از مهاجرت خیلی تلاش می کنند ارتباطشان را با داخل حفظ کنند، ولی گام چندانی ازسوی حاکمیت (در این مورد) برداشته نمی شود. در حالی که اگر دولت ارتباط با نخبگان را حفظ کند، آنها به بازگشت تمایل بیشتری خواهند داشت.

دکترعلی نیری استاد فیزیک، دراین زمینه می گوید با اینکه سطح زندگی درهندوستان - درمقایسه با ایران - به مراتب پائین تر است ،اما نخبگان هندی به بازگشت به کشورشان اعتقاد دارند و درعمل نیز چنین می کنند. چرا که جامعه علمی هندوستان از انزوا خارج شده و مردم این کشوراز آزادی های سیاسی و اجتماعی برخوردارند. وی به اقدامات دولت هاشمی رفسنجانی اشاره می کند و می گوید در آن دوره - برای سفر به ایران و تدریس در دوره های کوتاه مدت - فرصتی برای اساتید ایرانی خارج از کشور مهیا شد. این اقدام گام مهمی برای برقراری ارتباط با ایرانیان خارج از کشور بود. از سوی دیگر بسیار ی از ایرانیان در سیاست و اقتصاد آمریکا وارد شده و ایفای نقش می کنند. اگردولت بتواند ازاین نیروی بالقوه به نفع جامعه ایران استفاده کند، متوجه می شود که سرمایه اش را هدر نداده است.

نیری، بی تفاوتی حکومت به مساله مهاجرت نخبگان را بسیار زیانبار می داند و معتقد است این بی تفاوتی فاجعه ای مدیریتی در پی داشته است و اینک شایستگان ، در مدیریت کشور کمترین نقش را ایفا می کنند. بخش صنعت ما علاوه بر متخصصین، نیازمند مدیران کاردان است تا نخبگان بتوانند زیر دست آنها به شکوفایی صنعت کشور خدمت کنند و تا این مهم سامان نیابد ما همچنان عقب مانده خواهیم ماند . وی به تولید همزمان خودرو در دو کشور ایران و کره اشاره می کند و می گوید:" فرهنگ کار و مدیریت نخبه پرور کره ای ها، این کشور را نجات داد ولی ما در این صنعت - که یکی از مهمترین صنایع کشور است - نیز راه به جایی نبردیم."

وی آنگاه به نبود ارتباط بخش صنعت با دانشگاه در ایران اشاره می کند و می گوید:" تا زمانی که صنعت خود را بی نیاز از دانشگاه احساس می کند، ما به توسعه دست نمی یابیم."

نیری می افزاید:" در دوره انقلاب فرهنگی ٣ سال دانشگاه های ایران تعطیل بود ولی هیچ آسیبی ازاین بابت متوجه صنعت نشد. چرا که صنعت ما به دانشگاه وابسته نیست." ولی در جامعه آمریکا اگر یک ماه دانشگاه تعطیل شود، صنعت نیزتعطیل خواهد شد. نیری معتقد است اقتصاد و تکنولوژی ایران در وضعیت بحرانی است و می گوید:" اگر نتوانیم تا سال ٢٠٢٠خودمان را حداقل در منطقه بالا بکشیم، آنوقت صادرات فاحشه تنها افتخار ما خواهد بود. وی راه گذر از بحران موجود را تقویت و توسعه علوم انسانی می داند و می گوید:" جامعه ایران نیازمند نظریه پردازان در حوزه مسائل علوم انسانی است، تا با ارتقاء فرهنگی جامعه ایران، مسیر توسعه را هموار کنند."

سیاوشی نیز دراین خصوص باور دارد که کارآمد نبودن مدیریت ، اقتصاد متزلزل ، نبود آزادی های سیاسی و اجتماعی و عدم امکان بازگشت دانشجویان درطول زمان تحصیل، از جمله دلایل برنگشتن نخبگان است. او می افزاید :" تا زمانیکه مدیریت در کشور بر مبنای شایسته سالاری نیست، نمی توان روند پرشتاب مهاجرت نخبگان را کند کرد."

وی مهاجران را به دو دسته تقسیم می کند و می گوید:" یک دسته افراد برای ارتقای سطح علمی مهاجرت می کنند که دولت نه قادر به نگه داشتن اینهاست و نه باید دراین راه بکوشد. ولی دسته دوم افرادی هستند که انگیزه های دیگری جز مسایل علمی دارند. این عده در صورت رفع دغدغه هایشان در کشور می مانند و اگر هم مهاجرت کنند، باز می گردند."

وابستگی های عاطفی، مهمترین عامل بازگشت
گروه مطالعات ایرانی دانشگاه ام آی تی طی دو سال تحقیق و پژوهش درمورد موضوع بازگشت نخبگان، دریافته است که وابستگی های عاطفی مهمترین عامل این ااقدام بوده است .

براساس نتایج این پژوهش که در اختیار نگارنده قرار گرفته ، افراد شرکت کننده درتحقیق، در پاسخ به این پرسش که چرا به ایران بازگشته اند، علت اصلی را نیاز به خانواده محوری، میل به تاثیر گذاری بر روند تحولات جامعه و نارضایتی از زندگی بر پایه چگونگی کار در غرب عنوان کرده اند .

نتایج این پژوهش نشان می دهد برخی از پاسخ دهندگان از بازگشت بسیار ناراضیند و خواهان مهاجرت دوباره هستند. در حالی که گروهی دیگرکه به اهدافشان رسیده اند، از تصمیم خود خرسندند و معتقدند فرصت های بالقوه دربخش صنعت کشور همچون صنایع جدید از جمله آی تی، مشاوره و بازار اقتصادی وجود دارد. با این حال این عده نیزبراین باورند که امکان کارآفرینی ، در سطح دانشگاهها است.

بیشتر پاسخ دهندگان عنوان کرده اند که ناآشنایی با فرهنگ جامعه ایران را مهمترین چالشی می دانند که پس از بازگشت پیش رو دارند .

کاغذ بازی (بوروکراسی) اداری و مقاومت در برابر ایجاد تحول ، کمبود صداقت ، بی اعتنایی به کار کیفی و کمبود کارکنان کیفی از دیگر چالش های عنوان شده است.

بر اساس این گزارش پاسخ دهندگان بودن با خانواده، خروج از انزوا، خدمت به وطن، حس تاثیرگذاری در جامعه و داشتن دانشجویان خلاق و مستعد را از مهمترین دستاوردهای پس از بازگشتشان می دانند. آنها در عین حال به نخبگانی که به فکر برگشت هستند چنین توصیه می کنند که

 واقع گرا باشند.
در خصوص میزان تاثیر گذاری روی تحولات ایران، خیال پردازنباشند.
با انتظارات پایین به ایران سفر کنند و منتظر استقبال نباشند.
روی قول هایی که از داخل به آنها داده شده ، حساب نکنند.
متواضع باشند و به قوانین و مقررات اجتماعی تن دهند.
برای تغییر کاغذ بازی اداری تلاش نکنند.
پیدا کردن سر پلهای ترفیع را فراموش نکنند.
پلهای پشت سر را خراب نکنند.

گروه مطالعات ایرانی دانشگاه ام آی تی در توزیع جامعه آماری، با اشاره به مشکلات موجود برای برقراری ارتباط با نخبگان بازگشته به کشور، آورده است که این نتایج پس از جمع آوری پاسخ ده نفر از نخبگانی به دست آمده که پس از سالها زندگی در غرب به ایران بازگشته اند.

منبع :  topiranian