MDMA يا 3 و 4 متيلن‌دي‌اكسي‌مت‌آمفتامين كه به نامهاي اكستاسي ، اكستازي ، XTC ، E , X هم معروف است نوعي جديدي از مواد مخدر است كه به دليل ايجاد احساس نشاط فراوان امروز در ميان محافل جوانان جذابيتي خاص پيدا كرده است اين مواد توهم‌زا كه در اشكال متنوع داروئي عرضه مي‌شود بر مغز اثر گذاشته و تصاوير آن را مخلوط مي‌كند.

اكستاسي خالص پودري سفيد شامل كريستالهاي ريز است . از اين پودر بوي كپك به مشام مي‌رسد . در صورت وجود ناخالصي اكستاسي به رنگهاي قرمز و قهوه‌اي نيز ديده مي‌شود. اين ماده به اشكال قرص خوراكي و جويدني ، كپسول ، پودر استنشاقي ، برچسبهاي پوستي و مواد تدخيني و تزريقي موجود است.

MDMA با تأثير بر نرون‌هاي حاوي سروتونين و آكسون‌ها باعث اختلال در حواس شده و آثار چون: تغيير در ادراك زماني، تغيير در ادراك بينايي، تغييرات گفتاري، كاهش دفاعي بدن و ... را 2 تا 4 دقيقه پس از مصرف ايجاد مي‌كند و در ادامه باعث كاهش خواب، كاهش توان و تمايل به انجام كارهاي فكري و بدني، خستگي و ... مي‌شود .

ميزان ماده مخدر در هر قرص از 9 تا 117ميلي‌گرم متفاوت است كه اين ميزان بر سرعت و شدت و همچنين مدت زمان ماندگاري اثر ماده تأثير مي‌گذارد . ناخالصيهايي كه به قرص افزوده مي‌شود شامل مواد شيميايي‌اي است كه غالباً خاصيت تحريك كننده و فعال‌كننده سيستم عصبي را دارند . به علت سهولت ساختاري اين مواد به طوريكه امكان تهيه آن در لابراتورهاي داخلي نيز وجود دارد خطر وجود مواد اضافي خطرناك و تركيبات كشنده در آن بالاست .

با بلعيدن قرصهاي حاوي اين مواد اثرات آن پس از 20 تا 90 دقيقه ظاهرشده و 2 تا 3 ساعت اثرات آن در يك حد حفظ شد ه و بعد افت مي‌كند و از 3 تا 24 ساعت اثرات آن باقيست. اين قرصها به علت تأثيرات خاصي كه دارند در ميان جوانان با نامهاي مختلف شناخته مي‌شوند مانند قرصهاي شادي يا قرص عشق (LOVE PILL ) ، قرص فراري ، قرص انرژي‌زا ، ديسكو بيسكويت ، قهوه‌اي بزرگ ، دنيس شيطونه و …

حالت بعد از مصرف اين مواد را اصطلاحاً سفر يا trip مي‌گويند كلمه اكستاسي در گذشته براي سرمستي عارفان و خاصه شاعران به كار مي‌رفته است .

قرصهاي موجود در بازار ايران در قالب طرحها و ماركهاي مختلفي عرضه مي‌شوند كه برخي از آنها عبارتند از : دلفين ، لنگر ، صليب سرخ ، رنو ، سان شاين ، سوپر من ، هوندا ، امگا ، پليكان ، لاو ، مرسدس ، ميتسوبيشي و …

تاريخچه اكس:

اكستاسي نخستين بار در سال 1914 توسط شركت داروسازي « مرك » (Merck ) در آلمان ساخته شد و به عنوان داروي ضد اشتها و لاغري به ثبت رسيد اما درآن زمان وارد بازار نشد و استفاده از آن تا اواخر دهه 1970 به تعويق افتاد . در اين زمان اكستاسي به عنوان درمان اختلالات رواني و عاطفي توسط پزشكان و روان‌پزشكان معرفي شد و در سال 1980 در دسترس متقاضيان قرارگرفت . به ويژه اين دارو جهت استفاده سربازان آلماني در جنگ جهاني اول به كاررفت كه بعدها با شناخته شدن آثار مخرب و خطرات روحي بسيار زياد آن از چرخه مصرف خارج‌شد . طي اين مدت قربانيان و تلفات زيادي برجاي گذاشت . در اين باره معروف است كه مي‌گويند: « سربازان آلماني را دوباره قرباني كردند . يك بار وقتي مجبورشان كردند براي فتح دنيا سينه‌هاشان را آماج گلوله كنند و يكبار وقتي براي درمان آسيبهاي رواني جنگ ، آنها را به خوردن داروهاي توهم‌زا واداشتند داروهايي كه مي‌توانست هراس شبهاي جنگ و فريادهاي همسنگرهاي زخمي را از ياد ببرد و در مقابل چنان نشاطي را به بيماران جنگي بدهد كه انگار هرگز گرفتار جنگ و خونريزي نشده‌اند .»

به هر حال بعد از مشخص شدن آثارسؤ مصرف قرصهاي اكستاسي توليد و توزيع و مصرف آنها غيرقانوني اعلام شد. در سال 1986 مطالعات انجام‌شده روي حيوانات آزمايشگاهي آثار مخرب اكستاسي را روي سيستم عصبي نشان داد .

در سالهاي اخير مصرف آن در آمريكا در پارتيهاي شبانه مرسوم به ريو افزايش يافته است و در كشور ما نيز در پديده‌اي مشابه به نام اكس‌پارتي مصرف آن دچار افزايش گشته است .

 مكانيسم عمل :

مكانيسم عمل اوليه  MDMA  تأثير بر نظام سروتونين است و نيز تعداد ديگري از گيرنده‌ها را نيز تحت تأثير قرار ميدهد  MDMA  بوسيله نرونهاي داراي سروتونين جذب ميشود و منجر به آزادسازي سروتونين انباشته شده و سپس باز جذب آن ميشود مانند ديگر داروهاي مورد سوءمصرف بجز كوكايين   MDMA  دارويي آشفته ساز است كه نرونهاي حاوي سروتونين و دوپامين بعلاوه مجموعه‌اي از نظامهاي انتقال‌دهنده عصبي را تحت تأثير قرار ميدهد. تأثيرات تغيير دارو مانند بي‌اشتهايي، برانگيختگي رواني – حركتي، ايجاد اشكال در تكميل چرخه پاسخ جنسي انسان، احساس همدردي و هم حسي رانيز ميتوان بعنوان اثرات ايجاد شده از طريق نظام سروتونين اشباع شده توصيف نمود. بدليل مكانيزمهاي فيزيولوژيكي اين تركيب دارويي، الگوي مصرف اين ماده غير معمول است. يافتن الگوي مصرف افزايش يابنده با اين دارو معمول نيست از آنجا كه اين دارو منجر به تخليه انباشته‌هاي سروتونين ميشود مقادير بعدي بطور فزاينده اثر كمتري دارد و با افزايش اثرات جانبي، بجاي افزايش اثر مورد دلخواه همراه ميگردد. افرادي كه اين دارو را مصرف مي‌كنند سريع اين موضوع را كشف نموده والگوي مصرف خود را تطابق ميدهند، بعلاوه بيشتر مصرف‌كنندگاني كه براي اولين بار با اين ماده مواجه ميشوند، علاقه آنها با ذكر اثرات جانبي قابل توجه در مراحل بعدي كاهش مي‌يابد، ضرب‌المثلي نيز در اين باره وجود دارد كه اين پديده را بهتر نمايان مي‌كند ، « تازه واردها به آن عشق مي‌ورزند، سال دومي‌ها،‌آنرا دوست دارند، سال سومي‌ها نسبت به آن تمايل متضادي دارند و سال چهارمي‌ها از آن ميترسند» وكساني كه مصرف دارو را در دوره‌هاي زماني طولاني ادامه ميدهندبطور معمول تمايل به مصرف پيوسته آن ندارند و ترجيح ميدهند آنرا بصورت دوره‌اي و متناوب مصرف نمايند.