« بي شك نقد خواندني ، ژرف است (يا به بيان بهتر برش دار) نقد در اثر ، گونه اي قابل فهم بودن ، كشف مي كند و در آن به تأويلي دست مي يابد . »
وضعيت نقد تئاتر امروز ايران را اين روز اهالي بسياري از تئاتر، آشفته و نابسامان عنوان مي كنند ، اما هيچيك از آنان راه حلي براي بهبود اين وضعيت پيشنهادي نمي دهند و همگي هم مدعي اند كه منتقد واقعي و قهار تئاتر هستند و معلوم نيست كه چنين ادعاهايي چه زماني به پايان مي رسد .

. اغلب استادان و كارگردانان تئاتر نيز خود را متولي و صاحب نقد تئاتر مي دانند و هر گاه منتقدي جوان و مستعد، نقدي را مي نويسد و در جايي منتشر مي كند ، بر مي آشوبند كه چرا او نقد نوشته است و به هزار و يك دليل از آن نوشته و چاپ شده ايراد و خرده مي گيرند . بي آنكه هرگز به او راهنمايي لازم را بكنند و يا احتمالاً روش نقد امروز تئاتر را به او بياموزد . گويي آنها فقط دوست دارند كه او به دليل جوان بودن و كم تجربگي ننويسد و معتقدند كه نقد تئاتر متعلق به آنان است ؛ و كسي هم نيست تا از اين مدعيان نقد بپرسد ، شما كه ادعا مي كنيد ، اين گوي و اين ميدان! پس چرا وارد گود نمي شويد و تنها از دور جريان هاي نقد تئاتر را دنبال مي كنيد و هميشه نك و ناله مي كنيد نق مي زنيد كه آنچه شما در روزنامه ها و نشريات چاپ مي كنيد نقد نيست و الحق…؟

با اين همه معلوم نيست آن منتقد جوان و به قول بعضي ها تازه به دوران رسيده و كم تجربه و غير حرفه اي و تازه كار و هزار عنوان ، برچسب و صفتي كه به او نسبت مي دهند،  چگونه بايد بنويسد و چگونه مي تواند پس از هر تجربه قلمش پخته تر و روان تر باشد و با شيوه و روش بهتر و اصولي تر به كار همت گمارد و چگونه خود را با جريان هاي روز نقد تئاتر كه مرسوم است ، هماهنگ كند و اساساً چگونه مي تواند ازمشكل وشيوه هاي جديدنقدهمچون ساختارگرايي  و … بهره جويد البته منتقد جوان امروز نيز حق دارد آنچه را كه در باره تئاتري مي نويسد، نقد بپندارد ، زيرا نقد او تنها براساس و بر پايه و اصول ساختار نقد و انواع آن نيست . ضمن اينكه او به سبب مطالعه نكردن كتابهاي نقد، نه از مكتب هاي نقد و جريان هاي آن اطلاعلتي دارد و نه كسي به او مطالعات چنين كتابهايي را توصيه مي كند يا كتابهاي قديم و جديد را به او معرفي مي كند . پس او حق دارد وقتي نمايشي را مي بيند، براساس همان سلايق كاملاً شخصي ضمن تعريف خلاصه داستان نمايشنامه و گزارش اجرا ، آنچه را مي نويسد ، نقد تلقي كند و با هر بار نوشتن و چاپ كردن باورش شود كه منتقد است . متأسفانه اين منتقد كم تجربه تنها از روي علاقه و ميل شخصي دست به نوشتن و نظر دادن درباره نمايش يا نمايش هاي خاصي مي زند بي آنكه بداند كه نوشتن نقد تئاتر نيازمند به مجهز بودن به سلاح نقد هم است و او حتماً بايد كتاب فن شعر ارسطو ، نظريه هاي نقادان بزرگي همچون ماتين اسلين، رولان بارت،  نورتروپ فراي ،  رنه و لك  و … را خوانده و از انواع نقد همچون نقد تاريخي ، نقد اخلاقي ، نقد آركيتيپي ،  نقد بلاغي و … مطلع و با نظريه هاي جديد نيز آشنايي نسبي داشته باشد .

از اين روست كه منتقدان تئاتر در اغلب مطبوعات نيز يه دليل نداشتن دبيران متخصص تنها به دنبال عقب نماندن از ساير نشريات ديگر و يا عقب نماندن از سينما و نيز به دليل ارزان بودن نيروهاي جديد و نپرداختن حق الزحمه شايسته و بايستم به منتقدان حرفه اي و متخصص ، صفحات نشريات خود را در اختيار افراد كم سن و سال و بي تجربه قرار مي دهند و آنها هر آنچه را كه دوست دارند مي نويسند نه آنچه را كه بايد بنويسند. و بدين سبب اين ويرانگري در نقد تئاتر روز به روز بيشتر مي شود و به اين سبب نيز آن چند استاد و كارگردان مدعي تئاتر ، تر و خشك را با هم مي سوزانند و منتقدان را آدمهايي بي سواد ، كم دانش :، ناآگاه به مسائل نقد و تئاتر مي انگارند و هر صفت ناپسند را كه دلشان بخواهد در هر زمان و در هر مكان به آنان نسبت مي دهند . اين در حالي است كه اين مدعيان نقد ، خود تنها به وسيله مجهز بودن به سلاح ترجمه آنچه را كه نويسندگان و نقادان تئاتر غرب در قالب مقاله و نقدي مي نويسند و منتشر مي كنند ، پس از باز خواني و ترجمه به نام خود ، هر از گاه ، چاپ و منتشر مي كنند ، غافل از آنكه فكر كنند آنچه اينها ترجمه مي كنند و به عنوان نويسنده اصلي اثر منتشر مي كنند . نه به عنوان مترجم ، توسط اهل آن فاش خواهد شد . آنها در گفته ها و نوشته هاي خود ، همواره دم از ساختار گرايي . عبث نمايي و كمينه گرايي و …… مي زنند و هر آنكس را كه به قول خود كم تجربه تر و كوچكتر باشد ، گزارش نويس و بي سواد مي انگارند و بي آنكه همچنان كمي به حافظه خود رجوع كنند و ببينند كساني كه اكنون يا به تازگي وارد حيطه نقد و نقادي شد ه اند ، اغلب دست پرورده گان و آموزش ديدگان آنان گذارنده اند و زير دست آنان پرورش يافته اند .

 متأسفانه همچنان تاكنون كتابهاي متعددي كه در اروپا و امريكا با عنوان نقد تئاتر نوشته و منتشر شده را ترجمه نكرده اند و فقط از آنها به سود نوشته هاي خود و به نام خود بهره برده اند . گويي تاكنون فقط خواسته اند نام منتقداني همچون مارتين اسلين و رولان بارت ،پز باسواد بودن و منتقد بودن و روشنفكري بدهند . اين مدعيان دكترا و احتمالاً فوق دكتراي خود را به رخ اين و آن مي كشند و در واقع نان مدرك خود را مي خورند نه نان سواد و تحصيل و دانش خويش را ؛ و بدين سبب نيز خود را پدر نقد تئاتر ايران مي پندارند و توقع دارند كه هر كس مي خواهد وارد نقد تئاتر شود بايد از آنان اجازه بگيرد ؛ و كسي نسبت به اين آقايان بگويد شما كه خود را صاحب اصلي نقد تئاتر مي پنداريد ، بياييد يكبار خم كه شده ، نقدي اصولي و روشنمند براي نمايشي بنويسيد تا آن منتقدان تازه كار و كم تجربه از اين نقد درس بگيرد . به راستي ادعاي نقد تئاتر داشتن و مدعي منتقد بودن در تئاتر تنها در گفت و جگو با مطبوعات و رسانه ها و يا سخنراني ها نيست بلكه در عمل و در نوشتن است ؛ و اينها را نوشتم نه از آن روي كه نقد تئاتر ما بي نقص است و حرفه اي بلكه نقد و نقادي تئاتر ما اساساً اينگونه آسيب ديده و از جريانات روز صدمه خورده است . اما غافل از آنكه حب و بغض هاي بعضي ها كه خود را متولي نقد تئاتر مي دانند و تنها از دور ناظر اين جريان هستند ، به صورت مستقيم تيشه به ريشه اين نهال نو پا مي زنند و هنوز اين نهال نوپا به درخت تناوري تبديل نشده بذر ديگري را مي پاشند كه اساساً بذر نيست . اينان با حرف هاي بي پايه و اساس و سحطي خود را منتقد تئاتر جا مي زنند ؛ بي آنكه توانسته باشندبه صورت علمي يك اثر نمايشي را به لحاظ وجوه زيبايي شناسي ، زبان شناسيك يا نشانه شناسي يا به روش نقد نو و امروزي بررسي و تحليل كنند و اينگونه است كه كارگردانان تئاتر ما ارزشي براي اين نوع نقد قائل نيستند و نقد تئاتر را بي جان و ضعيف مي پندارند و در اين وانفسا كسي نيست كه فروتنانه از تجربيات گذشته و از درس هاي منتقدان بزرگ دنيا بياموزند. اميد كه نقد تئاتر در آينده اي نه چندان دور بتواند جريان ساز ، سازنده ، تعالي بخش ، آگاهي دهنده و ياري رسان تئاتر باشد و نقد بتواند به كشف و تأويل معاني در آثار نمايشي دست يابد .

منبع :  سايت سينما، تئاتر