يكي از مشكلات موسيقي امروز ما عدم وجود تقسيم ، تعريف و دسته بنديهاي موسيقي است . به طور كلي موسيقي ايران از ديدگاه برخي از موسيقدانهاي ايراني به دو نوع تقسيم مي شود : يكي موسيقي عاميانه كه شامل موسيقي رديف دستگاهي ، موسيقي نواحي مختلف ايران و موسيقي مذهبي و آييني است ، و دوم موسيقي هنري كه شامل موسيقي كلاسيك بين المللي و موسيقي ملي است .

اما اين نگاه ، نظر موسيقي شناسان قرن نوزدهم اروپاست كه موسيقي را به دو دسته تقسيم مي كرده اند: موسيقي عاميانه شفاهي كه بيشتر از شرق به اروپا رفته است، كه آن موسيقي پس از قرن 14 و 15 مكتوب شد و در قرن 16 يعني دوره رنسانس ، باخ آن را به موسيقي هنري تبديل كرد و نوع دوم موسيقي ، موسيقي هنري است . به دليل اين تقسيم بندي ، غرب موسيقي فرهنگهاي ديگر را به دليل شفاهي بودن، هارموني نداشتن و ... عاميانه تلقي مي كند و هنري نمي داند . در حالي كه از نظر علم اتنوموزيكولوژي اين نظر قابل قبول نيست . زيرا موسيقي بسياري از نقاط مختلف ايران ويژگيهاي زيبا و هنري دارد كه كاملاً بر همه روشن است.

اگر چه امروزه نيز برخي معتقدند موسيقي «رديف» ابتدايي و عاميانه است، اما با مطالعه مي توان اثبات كرد كه اين موسيقي علمي، با شكوه ، بامعنا و هنري است و جايگاه خاصي در بين موسيقي فرهنگهاي مختلف دارد. در يك بررسي مي توان متوجه شد كه در ايران علم نظري موسيقي ما از زمان فارابي و ابن سينا وجود داشته است. موسيقي ما بعد از اسلام به موسيقي مقامي تبديل شد و در اوايل دوره قاجار با تغييراتي به موسيقي رديف تبديل گشت. اين بدين معناست كه ما دوره هاي مختلف ، سبكها و انواع مختلف موسيقي نيز در كشورمان داشته ايم .

به طوركلي ديدگاه گذشته غرب در مورد تقسيم موسيقي شرق صادق نيست . زيرا فرهنگ شرقي دو يا چند نوع موسيقي خاص خود را دارد كه نوع جدي و هنري آن كاملاً با فرهنگ موسيقي هنري كلاسيك غربي يا بين المللي متفاوت است . بنابراين بهتر است با توجه به روشهاي علمي ، تجربي و مشاهده فرهنگهاي شرقي موجود ، به بررسي و تحقيق پرداخت و انواع موسيقي ايران را پس از شناخت، تقسيم بندي و حتي الامكان تعريف ، توصيف و مقايسه كرد.

الف : موسيقي ايراني مي تواند از لحاظ مختلف تقسيم شود:

از لحاظ جغرافيايي : موسيقي نقاط مختلف ايران .

از لحاظ تاريخي : دوره هاي مختلف موسيقي

از لحاظ ارزشي : بد و خوب بودن موسيقي ، در هر مكان و هر دوره اي

از لحاظ فلسفي : تقسيم موسيقي آن طور كه هست ، هنري و عامه پسند .

از لحاظ علمي : شامل علم نظري و علم عملي موسيقي .

از لحاظ كاربردي : كاربردهاي متفاوت موسيقي مثل موسيقي فيلم ، كودك و ...

از لحاظ آموزشي : انواع روشهاي آموزش موسيقي .

1- تقسيم بندي موسيقي از لحاظ جغرافيايي :

موسيقي در دنيا مي تواند به طور كلي به موسيقي اروپا ، آفريقا، اقيانوسيه ، آسيا و آمريكا (شمالي ، جنوبي) تقسيم شود . موسيقي آسيا نيز به نوبه خود مي تواند به موسيقي خاور دور ، خاورميانه و آسياي مركزي تقسيم شود. در مكتبهاي قديم ، موسيقي خاورميانه 4 كانون بزرگ موسيقي داشته است : مصر ، لبنان ، عراق و ايران . موسيقي ايران نيز به موسيقي نواحي مختلف مانند لرستان ، سيستان و بلوچستان ، خراسان ، مازندران ، گيلان و ... تقسيم مي شود كه هر كدام قابل تقسيم به مناطق كوچكتر هستند. به طور مثال موسيقي خراسان به موسيقي شمال خراسان ، موسيقي تربت جام و ... تقسيم مي شود.

2- تقسيم بندي موسيقي از لحاظ تاريخي :

موسيقي قبل از اسلام : آن طور كه در مقاله هاي پژوهشي و كتابها مشاهده مي شود ، موسيقي ايران قبل از اسلام شامل 7 خسرواني ، 30 لحن و 360 دستان بوده است .

موسيقي بعد از اسلام : به نظر مي رسد خسرواني ها در دوره بعد از اسلام تغيير نام ميدهند و به موسيقي مقامي تبديل مي شوند. 12 مقام مشهور 6 اواز ، 24 شعبه و تعدادي دستان در دوره بعد از اسلام موجود بوده اند .

موسيق معاصر : از اوايل قاجار (كه تاريخ دقيق مشخصي ندارد) موسيقي مقامي به موسيقي رديف تبديل مي شود كه شامل 7 دستگاه و 5 آواز است . مجموع آنها همان 12 ، يعني 12 مقام گذشته است . موسيقي رديف در واقع همان مقامهاي جهان اسلام است كه امروزه نيز همچنان مورد استفاده اند.

در دوره هاي مختلف تاريخي مي توان به سبكهاي مختف نيز از لحاظ تقسيم بندي موسيقي پرداخت . اما بديهي است كه در شرق ، همچنين ايران ، سبكها همانند سبكهاي موسيقي غرب شكل نمي گيرد چون تفكر شرق همانند غرب نيست . شرق آنچنان به دنبال تغيير و تحول و دگرگوني نيست ، بلكه انگار مي خواهد يك سبك موسيقي را به كمال برساند و اين كمال را نيز اول در خود شخص هنرمند و موسيقيدان جستجو مي كند.