Wiki را بصورت وب‌سايت‌هاي گروهي مي‌توان ديد به همين منظور داراي تنوع بسيار بالايي در قالب موضوعات گوناگون است. يك نمونه بارز آن مجموعه دايره‌المعارف wikipedia است كه با نام دانشنامه اينترنتي مشهور است. wikipedia دانشنامه‌اي با موضوعات متنوع است كه حاصل كار داوطلبانه افراد در سراسر دنيا مي‌باشد.

Wiki را بصورت وب‌سايت‌هاي گروهي مي‌توان ديد به همين منظور داراي تنوع بسيار بالايي در قالب موضوعات گوناگون است. يك نمونه بارز آن مجموعه دايره‌المعارف wikipedia است كه با نام دانشنامه اينترنتي مشهور است. wikipedia دانشنامه‌اي با موضوعات متنوع است كه حاصل كار داوطلبانه افراد در سراسر دنيا مي‌باشد.

دنياي wiki
نوشين هژبرنژاد- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
wiki مجموعه‌اي از صفحات وب است كه به منظور تعامل داوطلبانه افراد با يكديگر طراحي شده است. كاربران با وارد شدن به اين محيط قادرند تا با ديدن و مطالعه اين صفحات، محتواي آن را تغيير دهند، مطالبي به محتواي آن اضافه كرده و حتي مطالبي را از آن حذف كنند. Wiki عبارت است از مشاركت كاربران در توليد، تكميل و تصحيح مطالب صفحاتي با موضوعات گوناگون. در واقع منبعي آزاد براي تعامل افراد با يكديگر است.

Wiki را بصورت وب‌سايت‌هاي گروهي مي‌توان ديد به همين منظور داراي تنوع بسيار بالايي در قالب موضوعات گوناگون است. يك نمونه بارز آن مجموعه دايره‌المعارف wikipedia است كه با نام دانشنامه اينترنتي مشهور است. wikipedia دانشنامه‌اي با موضوعات متنوع است كه حاصل كار داوطلبانه افراد در سراسر دنيا مي‌باشد. در اين دانشنامه رايگان اينترنتي اطلاعات زيادي پيرامون موضوعات متنوع وجود دارد كه توسط كاربران تدوين، تكميل و تصحيح شده است، در واقع تمامي مردم دنيا قادرند در تهيه آن مشاركت نمايند. اينك wikipedia يكي از مهمترين منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت است. اين سايت با دارا بودن 7 ميليون مقاله و ارائه مطالب به انواع زبان‌هاي روز دنيا به يكي از مراجع مهم به منظور جست‌وجوي موضوعات گوناگون تبديل شده است. اين دانشنامه تقريبا از پنج سال پيش بر روي اينترنت بارگذاري شده و در برخي موارد با دايره‌المعارف معتبر «بريتانيكا» قابل مقايسه است.

طبق نظرسنجي انجام شده صحت بسياري از اطلاعات آن تائيد شده است. امروزه هزاران نفر با استناد به مطالب اين سايت تحقيقات خود را در زمينه‌هاي گوناگون بر روي اينترنت دنبال مي‌كنند. در حال حاضر، بخش فارسي اين دانشنامه اينترنتي فعال است و تعداد مقالات فارسي اين دانشنامه تقريبا به عدد ۱۲ هزار مي‌رسد، كه در مقايسه با مطالب انتشار يافته به زبان‌هاي ديگر، رقم قابل توجه‌اي نيست و نياز است تا همكاري بيشتري در زمينه گسترش و تكميل مطالب به زبان فارسي صورت گيرد. ايده اصلي طراحي و گسترش wiki توسط Ward Cunningham صورت گرفته است. نام اوليه اين سايت wikiwikiwebاست كه به عنوان پايگاه اطلاعاتي قابل دسترس و قابل تغيير توصيف شده است. wiki مخفف كلمات What I Know Is? مي‌باشد. اولين سايت wiki بنام wikiwikiweb ناميده شده است. Ward Cunningham خالق آن در سال 1994 طراحي آن را آغاز كرد و در سال 1995 با دامنه c2.com روي اينترنت بارگذاري نمود.

او در آن زمان كارمند فرودگاه بين‌المللي ايالت هاوايي در امريكا بود. او نام wikiwiki را از اتوبوس‌هايي كه براي مسير آمدوشد بين ترمينال فرودگاه استفاده مي‌شد اقتباس كرد. او گفته است كه بجاي نام quick-web نام wiki را مناسب‌تر مي‌داند. در آن زمان شركت Apple سيستمي طراحي كرده بود كه به كاربران اين امكان را مي‌داد تا جداولي از اطلاعات ايجاد كنند كه بين داده‌هاي آن ارتباطي منطقي وجود داشته باشد. Ward Cunningham اين عقيده را گسترش داد و اين امكان را براي هر كاربر فراهم نمود تا با ورود به سايت wiki داده‌ها و اظهار نظرات افراد ديگر را ببيند و در صورت تمايل، آنها را تغيير دهد و يا مطالبي به آن اضافه كند و يا مطالب آن را كاهش دهد. در سال 2000 wikiها گسترش فراواني يافتند و تعداد آنها زياد شد در واقع بطور رسمي پذيرفته شدند.

هر فرد با دسترسي به اينترنت و وارد شدن به سايت wiki خواهد ديد كه تعداد و تنوع اين صفحات در قالب موضوعات گوناگون بسيار گسترده است، از طرفي مطالعه اين صفحات تا حد زيادي جذاب و حتي سرگرم‌كننده مي‌باشد زيرا كاربر با جست‌وجو كردن در رابطه با موضوعي خاص به مطالب و موضوعات جالب توجه ديگر هم كه در حاشيه موضوع اصلي مي‌باشد برخورد مي‌كند كه به طور حتم از جذابيت‌هاي اين سايت مي‌باشد. نمونه‌اي از اين سايت‌ها wikitravel است كه در آن نقشه قاره‌ها، كشورها، شهرها و راه‌هاي ارتباطي و ... وجود دارد. با انتخاب مكاني در اين سايت افراد با توضيحات مبسوطي در رابطه با موارد گوناگوني از قبيل مكان‌هاي ديدني، گويش، روش زندگي، محصولات و ديگر موارد متنوعي روبرو مي‌شوند كه مطالعه آن به منظور آگاهي بيشتر خالي از لطف نيست.

با گردش در اين سايت آنچه بطور حتم توجه افراد را به خود جلب مي‌كند اين است كه مجموعه اين اطلاعات توسط اشخاص ايجاد شده و بطور حتم اگر فردي مايل باشد تا سرزمين يا مكان زندگي خود را به مردم جهان معرفي كند بهترين روش خواهد بود. نمونه‌اي ديگري از اين سايت‌ها wiktionary است كه لغت‌نامه‌اي بسيار جالب و گسترده به زبان‌هاي مختلف مي‌باشد. كاربران با وارد شدن به اين سايت قادرند تا با تايپ كلمه موردنظر معني آن را به زبان ديگر ببينند. حتي اين امكان وجود دارد كه تنها با وارد كردن حرف اول كلمه‌اي مجموعه‌اي از كلماتي كه با آن حرف آغاز مي‌شود را دريافت كنند. بديهي است كه مشاركت افراد در غني كردن اين لغتنامه به زبان خودشان نقشي اساسي دارد. تنوع و گستردگي سايت‌هاي wiki بسيار زياد است. بطور حتم هر فرد با يك بار وارد شدن به اين سايت‌ها نه تنها استفاده لازم را از آن مي‌برد بلكه مجذوب محيط آن خواهد شد.

در طراحي صفحات wiki از تكنولوژي web2 استفاده شده است كه web2 تكنولوژي نويني در طراحي صفحات web مي‌باشد كه هدف آن ارتقا خلاقيت كاربران، به اشتراك گذاشتن اطلاعات و همكاري كاربران با يكديگر است كه از نمونه‌هاي ديگر اين تكنولوژي سايت‌هاي اجتماعي و وبلاگ‌ها مي‌باشند كه در جهت تعامل هر چه بيشتر افراد با يكديگر و نيز افراد با سايت‌ها و برقراري ارتباط دو سويه مورد توجه احاد مردم دنيا قرار گرفته است. امروزه فقط كاربران اينترنت از كامپيوتر اطلاعات نمي‌گيرند بلكه اطلاعات خود را به كامپيوتر وارد كرده و به تمام مردم دنيا عرضه مي‌كنند. طراح wiki معتقد است كه صفحات اين وب‌سايت دعوت مي‌كند از همه كاربران تا صفحات جديدي خلق كنند يا در صورت نياز محتواي صفحات را تغيير دهند بگونه‌اي كه به محتواي آن مطالبي اضافه نمايند يا مطالب اضافي را حذف كنند. در واقع wiki نمادي از همكاري و همفكري براي كامل كردن مطلبي است.

wiki خود داراي يك جست‌وجوگر منحصر به فردي است كه باعث كارآيي و استفاده بهينه از مطالب و محتواي ارائه شده در آن مي‌شود. در اين صفحات موضوعات و تعاريف مرتبط در صفحه اصلي با ارتباط‌هاي صحيح و نشانه‌هايي گويا مشخص شده‌اند، همچنين در صفحات زيرمجموعه نيز در صورت وجود مطالب مرتبط، علائمي براي دريافت و ديدن آن صفحات وجود دارد. اگر فردي در اين ارتباط‌ها و دريافت مطالب متوجه شد مطلبي افزون بر آنچه در اين صفحات آمده است، مي‌داند يا در اختيار دارد به راحتي مي‌تواند با ايجاد يك ارتباط ساده مطلب موردنظر را به اطلاعات قبلي اضافه كند يا در صورت تشخيص اشتباه و غيرضروري بودن مطلبي مي‌تواند آن را حذف نمايد. بدين صورت است كه با همكاري افراد با يكديگر ارزش مطالب ارتقا مي‌يابد. ناگفته نماند كه كار با wikiها نياز به مهارت و تجربه خاصي ندارد.

صفحات wiki در رابطه با موضوعات مختلف يك پايگاه اطلاعاتي ايجاد مي‌كند كه جست‌وجو و دستيابي به داده‌هاي آن بسيار ساده است. هر يك از صفحاتwiki را يك wikipage مي‌گويند. معمولا ارتباط بين صفحات از طريق كلمات رنگي صورت مي‌گيرد. بدين صورت كه با جست‌وجوي مطلبي در صفحات wiki و دريافت آن، اگر در رابطه با كلمات ذكر شده در متن نياز به توضيح بيشتري وجود داشته باشد كلمه مربوطه به رنگي خاصي غير از رنگ كلمات متن ديده مي‌شود و اين خود نشانه ارتباط به صفحه ديگري است كه داراي اطلاعاتي در خصوص كلمه موردنظر مي‌باشد. جهت‌دهي غيرخطي به منظور دستيابي كاربر به اطلاعات گوناگون از روش‌هاي بسيار كارآمد است. بعضي از صفحات wiki داراي لينك يا ارتباطات كمتري هستند و در بعضي ديگر، صفحات ايجاد شده مانند يك پرونده بزرگ مي‌ماند كه ارتباطات وسيعي در بين صفحات آن به چشم مي‌خورد و هر صفحه با چندين صفحه ديگر مرتبط است. افراد مي‌توانند بدون محدوديت به خلق صفحات جديد اقدام كنند و نيز صفحات قديمي را ويرايش نموده و تغييرات دلخواه را در آنها ايجاد نمايند.

صفحات wiki به طور اتوماتيك زمان آخرين تغيير يا ويرايش را ثبت مي‌كنند كه يقينا براي كاربر اين اطلاعات جالب خواهد بود به ويژه در مواردي كه موضوع مورد توجه افراد زيادي باشد و اين مسئله خود انگيزه‌اي در افراد ايجاد مي‌كند تا در جهت غني‌تر كردن موضوع، دانسته‌هاي خود را در معرض ديد ديگران قرار دهد. طبق تحقيقات بدست آمده در اكثر مواقع هنگامي كه كاربري در رابطه با موضوعي در صفحات wiki جست‌وجو مي‌كند و با كلماتي روبرو مي‌شود كه رنگي شده ولي صفحه مرتبط به آن، خالي از اطلاعات است تلاش مي‌كند تا اطلاعاتي بدست آورده و صفحه موردنظر را پر نمايد. از خصوصيات تعريف شده در wiki بروز بودن آن است زيرا افراد مي‌توانند آخرين اطلاعات و دانسته‌هاي خود را به منظور غني‌تر شدن موضوع در صفحات مربوطه قرار دهند و در انتهاي صفحه در قسمت منبع نام فردي كه مطالب را ارائه داده است و يا مرجعي كه اطلاعات از آن برداشت شده، ذكر مي‌شود.

حتي افراد مي‌توانند صفحات خود را غير قابل دسترس يا محرمانه نمايند و همچنين اين امكان وجود دارد كه مطلبي را كه ارائه مي‌دهند غير قابل ويرايش كنند اين بدان منظور است كه افراد ديگر نتوانند اطلاعات را كم يا زياد كنند. براي مشاركت در تكميل و افزايش اطلاعات صفحات wiki نياز به مهارت خاصي نيست تنها با ورود به سايت wiki راهنمايي‌هاي لازم جهت ايجاد صفحه جديد به كاربر داده مي‌شود كه افراد بر طبق دستور عمل به راحتي قادرند در دادن اطلاعات با ديگران شريك شوند و از نتيجه كار خود لذت ببرند. براي تغيير دادن يا اضافه كردن مطلبي به مطالب پيشين نيز در انتهاي صفحاتي كه هنوز كامل نشده‌اند كلمه ويرايش ثبت شده است كه افراد با انتخاب آن، وارد مراحل تصحيح، كاستن يا افزودن مطلب مي‌شوند.

البته طبق دستورات ذكر شده يك سري موارد، از قبيل حروف استاندارد را مي بايست رعايت كنند كه توضيحات لازم از طريق صفحات مخصوص به كاربر داده مي‌شود. امروزه شركت‌ها و موسسه‌هاي گوناگون از اين صفحات به عنوان نرم‌افزاري مفيد استفاده مي‌كنند. ايجاد ارتباط‌هاي مهم و اساسي بين قسمت‌هاي مختلف يك پروژه، طراحي و انجام آن را سهل‌تر مي‌كنند. به همين منظور امروزه شركت‌هاي گوناگون استقبال زيادي از wikiها نموده‌اند زيرا آن را جانشين مناسبي براي شبكه‌هاي داخلي مي‌دانند. از wikiها به عنوان سيستم حفاظتي به منظور نگهداري از اسناد محرمانه هم استفاده مي‌شود. با وجود مزايا و محاسن بسياري كه براي صفحات wiki قائل شده‌اند ولي انتقاد صريحي نيز بر آن وارد است كه ويرايش آزاد مطالب از آن جمله است. زيرا همه افراد با انگيزه‌ها و نيات متفاوت مي‌توانند در آن دخل و تصرف نمايند.

فلسفه باز بودن و قابليت دسترسي آسان به اين صفحات به همه افراد اجازه مي‌دهد تا محتواي صفحات را آنگونه كه دلخواهشان است تغيير دهند. در اين بين افرادي هم با نيات سوء به تخريب محتواي صفحات مي‌پردازند . البته اشتباهات به وجود آمده در اين صفحات بر دو نوع است، سهوي يا عمدي. اتفاق افتاده است كه فردي به طور سهوي و از روي بي دقتي مطلبي را تغيير داده است كه يقينا نه تنها از اعتبار مطلب كاسته مي‌شود بلكه اعتماد به اطلاعات و مطالب نيز كاهش مي‌يابد ولي در شرايطي كه فردي به طور عمد تصرفات يا تغييراتي در مطالب ايجاد كند به طور حتم بسيار خطرناك و جبران‌ناپذير خواهد بود.

اين موضوعي است كه گاهي سبب بروز اشتباهات و اختلالاتي در مطالب اين صفحات مي‌شود. اخيرا نيز انتقادات از ميزان صحت و اعتبار مطالب مجموعه سايت‌هاي wiki افزايش يافته است. به همين منظور گردانندگان آن مي‌كوشند تا شيوه‌هاي كنترلي خود را افزايش دهند. يكي از اين نمونه‌هاي تخريب محتواي صفحات، دخل و تصرف در اطلاعات و مطالبي است كه مربوط به افراد مشهود و سرشناس مي باشد، به صورتي كه افرادي با هدف تخريب آنها مطالب نادستي را انتشار مي‌دهند. چندي پيش John Siegenthaler، سياستمدار آمريكايي، با ارسال مطلبي به روزنامه يو‌اس تودي، انتقادات شديدي از سايت wikipedia نمود آن هم به دليل اشتباهات و مطالب غيرواقعي كه در بيوگرافي او منتشر شده بود. در اين بيوگرافي ذكر شده كه او در قتل جان و رابرت كندي (رئيس‌جمهور سابق آمريكا و برادرش) نقش اساسي داشته است، او پس از آن كه نام خود را از طريق گوگل جست‌وجو كرد متوجه اين موضوع شد.

تقريبا اين مطالب حدود چهار ماه روي سايت بود و هر كس با جست‌وجوي بيوگرافي او با اين مطالب روبرو مي‌شد تا اينكه از طريق خودش اين مطالب حذف شد. به منظور رفع اين معضل پيشنهاد شده تا از نرم‌افزارهاي امنيتي در جهت از بين بردن و جلوگيري از تغييرات نابجا استفاده شود. امروزه روش‌هاي پيچيده و اتوماتيكي بكار برده مي‌شود تا صحت و سقم صفحات ويرايش شده مورد بازبيني و تاييد قرار گيرد. معمولا اگر فردي بخواهد صفحه‌اي را ويرايش كند ابتدا مي‌بايست خلاصه‌اي از مطلب موردنظر را ارائه دهد و تنها در صورت تاييد اجازه مي‌يابد تا آن مطلب را نگارش كرده و به صفحات مربوطه اضافه كند. تاييد مطالب از دو جهت حائز اهميت است ابتدا درستي و صحت آن و ديگر از لحاظ تكراري نبودن آن مي‌باشد.

روش ديگري كه در جهت كاهش خطا و اشتباه بكار برده مي‌شود ردگيري اطلاعات ورودي است. استفاده از اين روش به تازگي اتفاق افتاده است و با سرعت بسيار بالا مسير اطلاعات ورودي هنگام ويرايش صفحات مشخص مي‌شود. درصورتي كه اطلاعات نادرست باشد به منظور پيگيري، روش مناسبي خواهد بود. اين وب‌سايت جديد نشان مي‌دهد كه ويرايش‌هاي انجام شده، از كداميك از كامپيوتر اعمال شده است. گردانندگان دانشنامه اينترنتي wikipedia براي جلوگيري از مخدوش شدن اعتبار آن در حال طراحي سيستم‌هاي تازه‌اي به منظور كنترل متون و مطالب وارده مي‌باشند. يقينا صحت و اعتبار مطالب ارائه شده در صفحات wiki براي هزاران نفري كه هر روزه به نوشتن و به روز كردن مطالب آن مشغول هستند يا اطلاعات مورد نيازشان را از آن دريافت مي‌كنند، بسيار حائز اهميت است.