خبرگزاری مهر - جشن سینمای ایران هر سال دستخوش توفانی می‌شود که ساختار و ترکیب داوران آن را تغییر می‌دهد. دلیل این توفان معلوم نیست و مقابله با آن غیرممکن است. بنابراین تنها راه، همزیستی با این تغییرات بدون مطالبه دلایل آنهاست.

به گزارش خبرگزاری مهر، خانه سینما که یازدهمین جشن سینمای ایران را پیش رو دارد، در واقع پیش از برگزاری اولین جشن خود دو تجربه اهدا تندیس را یکی در 15 فروردین 73 و بار دیگر 7 خرداد 74 با عنوان تجلیل از پیشکسوتان و بهترین‌های سال پشت سر گذاشته بود. این جشن از آغاز اولین دوره خود در سال 76 تاکنون به تعداد سال‌های برگزاری شاهد تغییر در ساختار داوری بوده، تا آنجا که همواره در هر دوره جدید نحوه داوری سال‌های قبل به کل زیر سئوال رفته و ساختار آن از بنیاد دگرگون شده است.

آغاز تمام اولین ها

در اولین دوره این جشن که اطلاعات آن از سوی احمدرضا درویش به عنوان دبیر شورای برگزاری اعلام ‌شد، در مورد شیوه انتخاب و داوری آثار آمده : "بر اساس ماده 2 مقررات و آئین‌نامه داوری تندیس خانه سینما یک کمیته انتخاب که اعضایش توسط هیئت مدیره خانه سینما انتخاب می‌شوند، کلیه فیلم‌های نمایش داده شده در پانزدهمین جشنواره فیلم فجر را بررسی و فیلم‌های برگزیده را برای داوری مرحله اول به قضاوت نماینده داوری صنوف سینمایی خواهد گذاشت. سپس فیلم‌ها برای اعضای داوری صنوف سینمایی به نمایش گذاشته می‌شوند. جمعا 11 صنف در رشته‌های تخصصی خود 5 نامزد را برای دریافت بهترین‌ها معرفی خواهند کرد. سپس هیات داوری خانه سینما از میان نامزدهای هر رشته بهترین‌ها را انتخاب و طی مراسم جشن، تندیس بهترین‌ها در 12 رشته اهدا خواهد شد."

در آن زمان خانه سینما دارای حدود 2500 عضو بود و طی 2 هفته 18 فیلم انتخاب شده در 2 سانس برای داوران به نمایش درآمد از هر صنف کانون کارگردانان، اتحادیه تهیه‌کنندگان، کانون فیلمنامه‌نویسان، انجمن‌های بازیگران، فیلمبرداران، چهره‌پردازان، صدابرداران، جلوه‌های ویژه، طراحان فیلم و کانون‌های تدوین‌کنندگان و موسیقیدانان حداکثر 7 نفر یک هیات داوری تشکیل می‌دهند و البته هر رشته 5 نامزد دریافت جایزه را اعلام می‌کنند.سپس یک هیات 11 نفره داوری توسط هیات مدیره خانه سینما از میان کسانی که در تولید فیلم‌های سینمایی منتخب همکاری نداشتند، برگزیده می‌شوند این هیات 12 تندیس را اهدا می‌کنند. شاید وقتی بهروز افخمی یکی از داوران این دوره می‌گفت "به هر حال داوری سلیقه‌ای است و این داوری هم منعکس‌کننده سلیقه 11 نفری است که خانه سینما انتخاب کرد" هرگز گمان نمی‌کرد طی 11 دوره 11 بار ساختار داوری نیز دستخوش تغییرات سلیقه‌ای شود. البته او امیدوار بود در یک دوره بلندمدت 10 ساله جوایز اهدایی خانه سینما نسبت به جشنواره بین‌المللی فیلم فجر اعتبار بیشتری پیدا کند و این جوایز مطلقا به توانایی‌های هنری دست‌اندرکاران سینما داده شود.

اکبر نبوی، کمال تبریزی، علیرضا وزن‌شمیرانی، مجتبی راعی، ناصر آقایی و منوچهر شاهسواری مسوولیت کمیته انتخاب فیلم‌ها را به عهده داشتند که بعدها نحوه انتخاب 18 فیلم توسط این تیم از میان حدود 50 اثر سینمایی مورد اعتراض بسیاری از فیلمسازان شد. در این جشن بهرزو افخمی (کارگردان)، آتیلا پسیانی (بازیگر)، کیومرث پوراحمد (فیلمنامه‌نویس)، نعمت حقیقی (فیلمبردار)، بهمن حیدری (صدابردار)، ملک‌جهانی خزاعی‌(طراح فیلم)، خسرو دهقان (منتقد)، محمد سریر(موسیقیدان)، مهرزاد مینویی (تدوین)، سیدضیا هاشمی (تهیه‌کننده) و اصغر همت (چهره‌پرداز) گروه داوری را تشکیل می‌دادند. در همان سال محمدرضا موئینی گفته بود: در این نوع داوری با همه شرایط مناسبش مشکلاتی نمایان می‌شود و حتما ما را به روش بهتری هدایت می‌کند. او نیز قطعا نمی‌دانست پس از 11 دوره همچنان آزمون و خطا ادامه دارد.

جایزه داوران برای داوران

در اولین دوره جایزه بهترین فیلم به دکتر محمد رجبی مدیر عامل فارابی به خاطر فیلم "سرزمین خورشید" اهدا شد. البته "سرزمین خورشید" جوایز دیگری را نیز از آن خود کرد. جایزه بهترین تدوین هم برای "سایه به سایه" به محمدرضا موئینی که خود مسئول کمیته داوری بود اهدا شد. همین مسئله باعث شد معترضان این شیوه داوری را نقد کنند.

نتیجه داوری که برخی داوران یا هیات انتخاب در آن نفعی داشته باشند مهم‌ترین ایراد وارده به داوری اولین دوره جشن بود. ضمن آنکه حتی سخنرانی میرسلیم، وزیر ارشاد وقت در این جشن نیز توسط عده‌ای زیر سئوال رفت و آن را دولتی کردن یک صنف خصوصی خواندند اعتراضی که با اهدا جایزه به یک تهیه‌کننده دولتی (فارابی) برای "سرزمین خورشید" تشدید شد. گویا در آن دوره تعابیر داوری تخصصی بیش از آن چیزی بوده که امروز علی معلم سخنگوی هیئت مدیره خانه سینما از آن به عنوان داوری صنفی یاد می‌کند.

تعابیر غلط، نتایج مشکوک

در دوره دوم مهم‌ترین تغییر این بود که تمام فیلم‌های تولید شده یا به نمایش درآمده بعد از تیرماه 76 تا 15 شهریور 77 اجازه ورود بدون قید و شرط به داوری جشن را یافتند. در این دوره اهدای 9 تندیس نیز اضافه شد، بهترین فیلم اول، عکس، پوستر، فیلم مستند، فیلم کوتاه داستانی، فیلم انیمیشن، عنوان‌بندی، نمونه فیلم (آنونس) و بهترین لابراتوار.

این جشن به دبیری یدالله صمدی برگزار و از صنوف خواسته شد هر کدام بین 3 تا 11 داور معرفی و هر صنف به صورت مستقل در مورد فیلم‌ها داوری کند . بدین‌ترتیب کمیته انتخاب حذف شد و 60 فیلم، تولید شده سال امکان حضور در جشن را یافتند. اما همچنان در این دوره نیز اصناف نامزدهای خود را انتخاب می‌کنند و تصمیم‌نهایی با هیات داوران است که برنده را انتخاب کنند. همواره تغییرات در نحوه برگزاری جشنواره‌ها آن‌قدر عادی بوده و هست که در همان زمان با توجه به روی کار آمدن افراد جدید در هیات مدیره خانه سینما وقتی از یدالله صمدی‌ در این خصوص پرسش شد او با وجود تغییرات مشهودی که در ساختار داوری (غلط یا درست) صورت گرفته بود، گفت: "با توجه به فرصت کمی که داشتیم تغییرات زیادی صورت نگرفت". یعنی به این تعبیر با تغییر مدیریت خانه سینما که از صنوف و اعضای مشخصی برخوردار است لاجرم باید به تغییر نحوه برنامه‌ریزی‌ها و سیاستگذاری‌ها و اجراها منجر شود. البته صمدی نیز در همان زمان در مورد داوری گفته بود: "هیچگاه نمی‌توان به یک تعریف جامع از داوری رسید و هر قضاوتی با هر نحوه‌ای مشکلاتی را خواهد داشت. داوری وحی منزل نیست بلکه سلیقه عده‌ای است، حالا از 3 نفر تا 3 هزار نفر."

تصوری غلط که همچنان گریبانگیر داوری‌های هنری در ایران است. با توجه به اضافه‌شدن 9 تندیس جدید ترکیب جدیدی برای داوری نیز اعلام شد. هیئت داوری 11 نفر به انتخاب هیئت مدیره خانه سینما متشکل از اعضا زیر تشکیل شد: 1ـ تهیه‌کنندگان و توزیع‌کنندگان فیلم 2ـ کارگردانان 3ـ فیلمنامه‌نویسان 4ـ فیلمبرداران 5ـ طراحان فیلم 6ـ تدوین‌کنندگان 7ـ موسیقیدانان 8ـ چهره‌پردازان 9ـ بازیگران 10ـ منتقدین و نویسندگان 11ـ صدابرداران.

در این مقررات، بهترین پوستر را 3 گرافیست، یک کارگردان و یک تهیه‌کننده ـ بهترین عوان‌بندی را 3 انیماتور، یک کارگردان، یک تهیه‌کننده، یک فیلمبردار، یک منتقد ـ بهترین آنونس را 2 تدوینگر، یک کارگردان، یک تهیه‌کننده ـ بهترین کیفیت لابراتوار را 3 متخصص لابراتوار، 2 فیلمبردار ـ بهترین عکس را 3 عکاس، یک تهیه‌کننده، یک فیلمبردار ـ بهترین فیلم مستند را 3 مستندساز، یک منتقد فیلم و یک مدرس سینما ـ بهترین فیلم کوتاه را یک کارگردان، یک منتقد، یک مدرس سینما، یک فیلمنامه‌نویس، یک فیلمبردار (این در حالی بود که فیلم کوتاه هنوز انجمنی در خانه سینما نداشت) و بهترین انیمیشن را 3 انیماتور، یک کارگردان و یک فیلمنامه‌نویس داوری کردند. روشی که بعدها در سال 84 با روشی مشابه و البته گسترده‌تر دوباره تکرار شد.

گروه داوری بدون تشریح منطق

همچنین ترکیب گروه بزرگ داوری به این ترتیب شکل گرفت: کارگردانان 5 داور، موسیقیدانان 9 داور، جلوه‌های ویژه 6 داور، تدوین‌کنندگان 9 داور، صدابرداران 11 داور، کارکنان لابراتوار 11 داور، بازیگران 8 داور، فیلمنامه‌نویسان 5 داور، طراحان فیلم 7 داور، فیلمبرداران 11 داور و تهیه‌کنندگان 11 داور. البته در همه گروه‌ها هر داور علاوه بر حضورش در یک صنف، همزمان در صنوف دیگری هم تخصص داشت. مثلا در کنار کارگردانی، تدوین و تهیه هم انجام می‌دادند. در این دوره هیچ منطقی برای تفاوت تعداد داوران صنوف مختلف مطرح نشد. همانطور که تا امروز در هیچ دوره‌ای به‌غیر از داوری آکادمی، منطقی برای گزینش داوران عرضه نشده است.

فرار از سیاست‌زدگی و ...

یکی از مهم‌ترین پایه‌های تشکیل جشن سینما، بها‌دادن به فیلم‌هایی بود که مورد استقبال تماشاگران و مردم است‌‌ ودر جشنواره فجر به‌خاطر وجود سیاست‌های دولتی اغلب نادیده گرفته می‌شود اما این اصل رفته‌رفته با در نظر گرفتن ترکیب‌های مختلف داوری و شیوه داوری تغییر کرد و خیلی زود سیاست‌زدگی به سراغ جشن خانه سینما آمد و آن را از طرف دیگر بام به زمین انداخت. سیاست‌زدگی‌ای که در اولین تاثیر، شیوه داوری را دستخوش تغییر می‌کرد.

استقبال مخاطب، فاکتور داوری

گذشته از اشکالات مختلفی که به نحوه انتخاب داوری گرفته می‌شد، همواره داوری فیلم‌های اکران‌شده در کنار فیلم‌های اکران‌نشده محل مناقشه بود، چونان که برخی فیلم‌ها به‌خاطر استقبال مردم مورد توجه داوران نیز قرار می‌گرفت.

هارون یشیایایی، عضو هیئت داوری، یکی از دلایل انتخاب‌هایش را توجه به استقبال وسیع توسط مردم اعلام کرد. در همان سال برخی فیلم‌های شاخص حضور داشتند که به‌خاطر به اکران درنیامدن امکان رقابت مساوی را از دست دادند و از نظر داوران دور ماندند. این نوع انتخاب حتی در هیات داوران کارگردان‌ها هم مشهود بود، به‌نحوی که محمدعلی نجفی بخشی از معیار داوری خود را چنین اعلام کرد: "فیلم در عین برخورداری از عناصر سینمایی باید بتواند با تماشاگر و مخاطبانش ارتباط برقرار کند."

عبدالله اسفندیاری به عنوان عضو کانون فیلمنامه‌نویسان نیز اولین گزینه خود را جذابیت برای عموم مردم ذکر کرد. همه این گفته‌ها که حتی از سوی داوران ذکر شد، دلایلی برای نامساوی‌بودن شرایط داوری برای فیلم‌های اکران‌شده و اکران‌نشده بود.

اهداف صنفی در مه

در دومین سال برگزاری جشن خیلی از اهدافی که باعث برگزاری جشن شده بود، فراموش شد. در این دوره، هیچ‌یک از 4 فیلم نامزد بهترین فیلم که از طرف صنف مربوط به خود انتخاب شده بود، از طرف داوران مستحق دریافت جایزه نشدند.همچنین داریوش فرهنگ در زمان قرائت بهترین طراحی صحنه گفت که هیات داوری کسی را شایسته دریافت تندیس خانه سینما ندانستند اما برای ارج نهادن به آرا و زحمات انجمن طراحان فیلم، جایزه را به فرامرز بادرامپور برای فیلم دیدار اهدا کردند! این کاتولیک‌تر‌شدن از پاپ که در رفتار هیات داوری دیده شد تا آنجا پیش رفت که داود رشیدی، از قول هیات داوران به عدم دقت برخی صنوف در انتخاب نامزدها انتقاد کرد و تاکید کرد که هیات داوران نهایی در برخی از این رشته‌ها با اغماض!‌ و چشمپوشی! بهترین‌ها را برگزیده‌اند.

این در حالی است که قرار بود بهترین‌های هر صنف توسط خود صنف انتخاب شود و حالا که برای هر صنف چند نامزد معرفی شده بود، هیات داوری به‌خاطر آنکه علاقه‌مند بود فیلم‌های دیگری را که در فهرست نامزدها نبود، بهترین اعلام کند، بنابراین به برخی جایزه نداد و برخی را با اغماض جایزه داد!

با این تعبیر، معنی داوری صنفی برای اهالی سینما روشن شد، معنایی که رفته‌رفته از اهداف صنفی دورتر شد تا امروز که معنای تازه‌ای به روایت سخنگوی خانه سینما عرضه شد.

افزایش داوران، بدون تشریح منطق

در دوره سوم که 15 شهریور 78 برگزار شد، تندیس ویژه بهترین فیلم انجمن منتقدان و نویسندگان نیز به جوایز اضافه شد. این جایزه به فیلم رنگ خدای مجید مجیدی تعلق گرفت. جشن این سال نیز شاهد دگرگونی‌هایی اساسی در نحوه داوری بود. شاید تخم این بدعت را انجمن منتقدان در دهان طراحان داوری انداختند. تمام اعضای پیوسته انجمن منتقدان برای داوری بهترین فیلم از نگاه منتقدان و همچنین کلیه اعضای کانون تدوین‌کنندگان سینمای ایران ، برای بهترین تدوین ، 62 عضو از انجمن عکاسان برای بهترین عکس فیلم‌ها را داوری کردند.

بدین ترتیب اصناف سینمایی هرکدام با انتخاب هیات داوری تخصصی (حداقل 11 و حداکثر به تعداد اعضای صنف) نامزدهای خود را تعیین کردند. سپس در مرحله دوم بهترین‌های هر رشته توسط اصناف فوق از میان نامزدهای معرفی‌شده انتخاب شدند و بدین ترتیب هیات داوری سال‌های قبل حذف شد، حذف نه، اصلاح!

حرکت معکوس

از دوره چهارم که روز 21 شهریور‌ماه روز ملی سینما اعلام شده بود، تلاش شد تا جشن سینما در این روز برگزار شود. در دوره پنجم باز هم شاهد تحولات جدیدی بودیم. در این دوره 15 صنف خانه سینما هر یک، 2 داور تام‌الاختیار را معرفی کردند که به اضافه 15 تا 20 داور معرفی‌شده از طرف دبیر جشنواره هیات داوری نهایی را تشکیل می‌دادند. گویا مسعود جعفری‌جوزانی، دبیر جشن در تغییرات بنیادی در داوری پنجمین دوره نقش اساسی داشت، گرچه هرگز هیچ‌کس درباره دلایل این تغییرات سخنی نگفت. در این دوره اهدای جایزه انجمن منتقدین از فهرست اهدای جوایز حذف شد.

تعریف تازه داوری تخصصی و صنفی!

عجیب‌ترین داوری تاریخ گذشته به دوره چهارم اختصاص داشت. اتفاقات و حاشیه‌هایی که برای سینمای کشور و فیلمسازان طیف چپ و راست افتاد باعث شد داوران در داوری خود احساسات غلیان یافته‌شان را دخالت دهند و نتایج عجیبی از داوری پیش بیاید.

فیلم "سگ‌کشی" قطعا می‌توانست در هر ترکیب داوری امتیازهایی کسب کند اما محرومیت 10 ساله فیلمسازش از کارگردانی، درگیری‌های او برای کوتاه کردن و حذف کردن برخی صحنه‌ها و غیره که همه به جنجال‌های مطبوعاتی بدل شده بود باعث شد این فیلم در 15 رشته نامزد دریافت جایزه شود. همچنین "موج مرده" ابراهیم حاتمی‌کیا و "دایره" جعفر پناهی به‌خاطر حذف‌شدن از دور رقابت‌ها در جشنواره فیلم فجر حس همدلی زیادی را برای داوران به‌وجود آورد و این دو فیلم نیز در ردیف سوم از نظر میزان نامزدی برای دریافت جایزه قرار گرفتند. در حالی که فیلم "هیوا" در یک رشته آن هم پوستر نامزد دریافت جایزه شد و فیلم‌های میکس، شوکران و زیر پوست شهر هم برای آنونس نامزد دریافت جایزه شدند و این‌گونه تغییر تازه‌ای از داوری تخصصی و صنفی رقم خورد.

نکته جالب دیگر اینکه جوایز بهترین طراحی پوستر به ایرج رامین‌فر، بهترین آنونس به سیروس تسلیمی و بهترین پوستر به حمید کریلی اهدا شد که هر 3 اینها در حرفه خود پرکار و حرفه‌ای بودند اما در حرفه‌ای که بابت آن جایزه گرفتند، اولین تجربه‌شان را از سر گذرانده بودند.سرانجام روز برگزاری جشن برخلاف اعلام قبلی از فیلم «دایره» که به عنوان بهترین فیلم از نگاه داوران انتخاب شده بود، نامی برده نشد و جایزه این فیلم بعد از جشن پنهانی به کارگردانش اهدا شد! مسعود جعفری‌جوزانی، دبیر این جشن در این خصوص گفت: "حقیقتش را بخواهید، عدم اهدای تندیس در شب مراسم فقط یک مورد بود. جشن در آن وضعیت بیش از این تحمل جنجال را نداشت."

صدور بیانیه از طرف مخالفان

بعدها بسیاری از اهالی سینما به نحوه برگزاری و نوع جوایز، اعتراض‌های جدی کرده و حتی بیانیه صادر نمودند. اعتراضات رسمی که تا این دوره از برگزاری جشن بی‌سابقه بود. در همین زمان جعفری‌جوزانی اعلام کرد: «هرچند از نحوه داوری و رای‌گیری راضی بودم و پیش وجدان و خداوند شرمنده نیستم اما بابت فیلم‌ها و نامزدهای مختلف قبل از اعلام آرای نهایی و پس از آن ما تهدید شدیم، مورد توهین قرار گرفتیم، سعی شد اعمال‌نظر شود ولی ما تلاش کردیم درست عمل کنیم. به هر حال با مسائلی که در زمان برگزاری این مراسم به‌وجود آمد، شخصا به این نتیجه دردناک رسیدم که دیگر کار جمعی انجام ندهم و همیشه به‌صورت انفرادی به امورات خود بپردازم».

اتفاق نظر در ششمین دوره!

ششمین جشن نیز 21 شهریور 81 برگزار شد. در ماده یک مقررات به تصویب رسیده 26 خردادماه همان سال در خانه سینما کلمه «هر سال!» چنان خودنمایی می‌کرد که گویی مصوبه‌های خانه سینما می‌تواند ساختاری را طراحی کند که تا دوره‌های بعد ادامه داشته باشد. در حالی که تجربه نشان می‌داد هر صاحب منصبی رای خود را به کرسی می‌نشاند. کلمه «هر سال» آنجایی خودنمایی می‌کرد که اعلام شده بود تندیس خانه سینما به شرح زیر (بندهای مختلف مقررات جشنواره) 21 شهریور «هر سال» ـ روز سینما ـ اهدا خواهد شد.

یک بند مهم

در این دوره باز هم اهدای تندیس توسط انجمن منتقدان به جشنواره بازگشت. البته این بار هم بدون تشریح منطق همان‌طور که حذف آن بدون منطق رخ داده بود.

مقررات جشن که هر سال فقط نسبت به سال قبل (و نه بر اساس کل سال‌های قبل یا بر اساس اطلاعات مفید علمی) تغییر می‌کرد، این بار هم در ماده 6 خود شاهد یک تغییر شد، به نحوی که مقرر شد کلیه فیلم‌های سینمایی با یستی دارای پروانه نمایش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باشند. این ماده برای آن ایجاد شد که جوایز سال قبل خصوصاً در مورد «دایره» مشکلات فراوانی را برای دست‌اندرکاران جشن ایجاد کرد.در این سال نیز نحوه داوری شکل تازه‌ای یافت، به نحوی که هر کدام از اصناف سینمایی با انتخاب یک هیات داوری تخصصی مرکب از 11 نفر، 5 نامزد دریافت تندیس رشته خود را تعیین می‌کنند و سرانجام در مرحله دوم برای انتخاب برگزیدگان تندیس، داوران هر صنف از میان نامزدهای معرفی شده خود بهترین هر رشته را برمی‌گزینند.

در این دوره 40 فیلم انیمیشن، 98 فیلم مستند و 62 فیلم بلند سینمایی حضور پیدا کردند. حجم زیاد فیلم‌های انیمیشن و مستند باعث شد در ماده‌ای از مقررات به هر صنف اجازه داده شود یک هیات انتخاب از میان فیلم‌های انیمیشن و مستند آثاری را انتخاب و به جشن معرفی کنند. در این دوره تعداد داوران به حدود 180 نفر از صنوف مختلف رسید. همچنین به‌خاطر اینکه فیلمسازان فیلم کوتاه در خانه سینما صاحب صنف نبودند و نباید در جشن شرکت می‌کردند، طی مصوبه هیات مدیره خانه سینما این بخش نیز به جشن خانه سینما افزوده شد و 150 فیلم به جشنواره رسید.

تصمیم‌گیری‌های ناگهانی

همواره در دوره‌های مختلف تصمیم‌های ناگهانی برای لحاظ کردن یک بخش یا حذف کردن بخش دیگر بی‌برنامگی‌هایی را به داوری جشن تحمیل کرده و می‌کند، در حالی که می‌شد بسیاری از این تصمیم‌گیری‌ها با تحقیق و کارشناسی برای سال بعدی جشنواره صورت بگیرد و هر سال جشن بتواند با آرامش بیشتری برگزار شود.

حذف دبیر، راه حل مشکلات

در جلسه‌ای که مردادماه برگزار شد، علی معلم سخنگوی هیئت مدیره وقت اعلام کرد: «طی چند سال اخیر در جشن خانه سینما یک دبیر وجود داشت که به‌عنوان خط‌دهنده اصلی جشن عمل می‌کرد. حتی سال گذشته سیستم داوری را نیز تغییر داد اما از امسال مانند 2 سال قبل دبیر انتخاب نمی‌شود و به جای آن آیین‌نامه جشن که توسط هیات‌مدیره تدوین شده، لحاظ می‌شود».

منوچهر محمدی هم در تایید این تصمیم‌گیری گفت: «هر یک از دبیران صاحب رای و نظر هم بودند که این امر مشکلاتی را به‌وجود می‌آورد. در شکل فعلی حضور داوران فعال‌تر شده و در نظرسنجی‌هایی که به عمل آورده‌ایم از اینکه داوران می‌توانند آزادانه نظر بدهند، رضایت دارند و اصناف احساس استقلال بیشتری می‌کنند».

این نظرسنجی همان کلید حل مشکلات است. نظرسنجی‌هایی که هیچ‌کس نمی‌دانست کی و کجا و از چه کسانی صورت گرفته است، روندی که تا امروز هم ادامه دارد.

سخنان علی معلم در سال 81 با آنچه امسال و در سال 86 اتفاق افتاد، مغایرت‌های بنیادی دارد. جشن امسال دبیر دارد و در عین حال برگزارکنندگان آن مانند 10 دوره قبل مدعی برگزاری بهترین داوری‌های همه دوران جشن خانه سینما هستند. از سوی دیگر، در دوره ششم نیز ساختار داوری 2 سال گذشته به‌صورت کلی تغییر کرده است، تغییری که سخنگوی هیئت مدیره آن را از اشکالات مهم جشن دوره پنجم می‌داند و بازگشتن به نوع داوری دوره چهارم را از حسن‌های دوره ششم تلقی می‌کند. غافل از اینکه این بازگشت، تکرار اشتباهات گذشته در ظرف زمان امروز است.

اولین جرقه آکادمی

شاید در نظر برخی از اعضای صنوف سینمایی کشور انتخاب شیوه داوری باید مانند نام فیلم‌های حاضر در جشنواره، هر سال با سال قبل تفاوت کند.

در هشتمین جشن خانه سینما که در سال 83 برگزار شد هیات‌مدیره خانه سینما یک هیات‌رئیسه برای داوران خانه سینمایی( که از آن به عنوان آکادمی یاد می‌شود) طراحی کرد. سپس از افراد صنوف مختلف دعوت شد تا به عضویت آکادمی و هیات‌رئیسه در بیایند وظیفه اصلی هیات‌رئیسه تشکیل آکادمی جشن بود. در مقررات این سال آمده کسانی می‌توانند عضو این آکادمی و هیات‌رئیسه شوند که در جریان برگزاری جشنواره‌های داخلی یا خارجی توانسته‌اند موفقیت کسب کنند و یا نامزد دریافت جایزه‌ای باشند. در نهمین دوره جشن ، ستادی متشکل از ابراهیم حاتمی‌کیا، مجتبی راعی و منوچهر محمدی تشکیل شد. در این سال که با تغییر رئیس‌جمهوری آغاز شده بود هیات‌مدیره خانه سینما و سیاستگذاران نهان و پنهان سینما با انتخاب فیلمسازان ارزشی در ستاد جشنواره و همچنین انتخاب محمدمهدی عسگرپور به عنوان دبیر جشنواره خطر ایجاد تنش با دولت جدید و همچنین بروز جنجال‌های پیش‌بینی نشده را کاهش دادند. این جشن برخلاف دوره‌های آخر خود روز 19 شهریور و همزمان با ولادت امام‌حسین(ع) برگزار شد. این جشن اولین مراسم رسمی سینمایی در دوره ریاست‌جمهوری دکتر محمود احمدی‌نژاد بود. بنابراین سعی شد با شرایط دوستانه‌تری جشن برقرار شود. به‌نظر می‌رسید این خواسته عموم سینماگران بود زیرا کمترین اعتراضات به جشن مربوط به همین سال بود. اما در این دوره برخلاف دوره قبل فقط از کسانی که در 5 سال گذشته در جشن سینما یا جشنواره فیلم فجر نامزد دریافت جایزه بودند برای عضویت در آکادمی دعوت به عمل آمد.

آدم‌های جدید، فرمول جدید

عسگرپور در این سال فرمول جدیدی را برای کم شدن لابی‌های خاص جهت موفقیت یک فیلم طراحی کرد. او در جلسه مطبوعاتی نهمین جشن خانه سینما سیاست خود را چنین اعلام کرد: «بعضی از صنوف که با هم وابستگی بیشتری دارند می‌توانند یک گروه داوری تشکیل دهند و نامزدهای خود را اعلام کنند سپس تمام اعضا که تعدادشان حدود 90 تا 100 نفر است درباره تمام نامزدها رای دهند. تعداد داوری هر صنف در هر هیات باید با هم برابر باشد بنابراین من فکر می‌کنم 8 نفر از اعضای آکادمی برای حضور در هیات مناسب باشند. بدین‌ترتیب نامزدهای بهترین فیلم، بهترین کارگردان و بهترین فیلمنامه را گروهی متشکل از تهیه‌کننده، کارگردان و فیلمنامه‌نویس انتخاب می‌کنند.

نامزد بهترین‌های بازیگری( اعم از اول مرد، اول زن، مکمل مرد، مکمل زن ) راگروهی از بازیگران و کارگردانان معرفی می‌کنند. به همین ترتیب بهترین فیلمبرداری را فیلمبردار و کارگردان معرفی می‌کند، تدوین، موسیقی، صدابردار و صداگذار با هم یک گروه می‌شوند. طراحی صحنه، لباس، چهره‌پردازی و جلوه‌های ویژه هم با هم یک گروه را تشکیل می‌دهند. بهترین کیفیت لابراتوار را داوران صدا، فیلمبردار و کارگردان انتخاب می‌کنند. فیلم مستند، کوتاه و انیمیشن را یک گروه تشکیل می‌دهند. در مورد بهترین عکس فقط داوران عکس حضور دارند بهترین فیلم از نظر منتقدان توسط این صنف صورت می‌گیرد از چهار تندیس اهدایی دو تندیس توسط هیات‌مدیره خانه سینما و دو تندیس توسط هیات‌رئیسه جشن اهدا می‌شود.

در این دوره نیز به علت استقبال زیاد فیلم مستند (155 فیلم)، کوتاه داستانی (211 فیلم) هیات انتخابی سه نفره‌ای برای هر بخش انتخاب شد تا منتخبان این سه نفر در اختیار داوران قرار گیرد. این شکل داوری که ترکیبی عجیب از داوری‌ها و نحوه برگزاری دوره‌های قبلی بود به‌نظر کارآمد بود و نام و امضای سینماگران مطرح زیادی را به پای داوری آکادمی کشاند.

اولین تجربه داوری آکادمی

جشن سینمای ایران در دهمین دوره خود برای نخستین‌بار توانست با وجود تمام موانع ،داوری آکادمی را به روش عمومی با رای پنهانی انجام دهد. در این دوره تمامی اعضای آکادمی برگه‌های مخصوص رای‌گیری را پر کردند. این دوره که با کمترین گرایش سیاسی و یا لابی‌های صنفی صورت گرفت نتایج داوری بیش از همه دوره‌ها با موافقت عمومی همراه شد. روشی که نه حاصل تفکر، صلاحدید و گرایش شخصی که نتیجه یک حرکت صنفی بود. تنها در این دوره منطق ترکیب داوری تشریح شد. داوران عضو آکادمی افرادی بودند که توسط هیات‌رئیسه و بر مبنای آیین‌نامه آکادمی انتخاب شده بودند و طیف وسیعی از صنوف مختلف سینمایی افراد مرتبط با سینما را در خود جای می‌داد گرچه اسامی اعضای آکادمی تا امروز پنهان ماند و همین امر میزان کیفیت انتخاب افراد را در ابهام باقی گذاشت اما این روش می‌توانست با اصلاحی اندک نتایج درخشانی را به‌بار بیاورد.

روز از نو، داوری از نو

دوره یازدهم بزرگ‌ترین تغییر تاریخ جشن سینمای ایران را رقم زد. تغییر از داوری گروه گسترده و پنهان آکادمی به ترکیب ناموزون اعضای صنوف در هیات‌ داوری 110 نفره در این ترکیب نه منطق انتخاب عدد 110 برای گروه داوران روشن شده است و نه دلیل انتخاب 7 نفر، 8 نفر، یک نفر و... از صنوف مختلف. جالب اینکه امسال حتی اهمیت رای پنهان نیز نادیده گرفته شد و اعضای هیات داوران پیش از پایان داوری گروه،گروه معرفی شدند.

یک منو کامل برای انجام لابی تخصصی

با معرفی داوران پیش از انجام داوری گویی یک منوی کامل از فهرست افراد در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفته است تا به میزان توانمندی، کفایت و روابط خود زمینه‌های کسب آرای موافق بیشتری را فراهم کند. سخنگوی خانه سینما از این روش داوری به عنوان داوری تخصصی و صنفی یاد می‌کند و اظهاراتی را بیان می‌کند که 6 سال قبل در دوره ششم با همین اتکای به نفس و قدرت بیان کرده بود.

نه داوری سلیقه است و نه ترکیب داوری

جشن سینمای ایران نه تنها از ناعادلانه‌ بودن معیار داوری رنج می‌برد که در تمام دوران برگزاری به غیر از یک دوره از ترکیب غیرمنطقی و متصل به صلاحدید فردی و جمع محدود رنج برده است. حرکتی که می‌توانست با اصلاح روش آکادمی به سرانجام برسد امسال بدون ارائه دلیل منطقی و بر اساس همان کلید همیشگی یعنی نظرسنجی که نمی‌دانیم کی، کجا، توسط چه کسانی و از کدام گروه صورت گرفته به صورت ناگهانی تغییر کرد. تغییری که نمی‌توان آن را حرکت رو به جلو دانست بلکه آشکارا حرکتی رو به عقب است. گویی در کشور ما این اشتباه که تصور می‌شد داوری سلیقه‌ای است نه تخصصی به طراحی ترکیب داوران نیز سرایت کرده است. برخلاف تصور این تغییرات که زمینه داوری ناعادلانه را فراهم کرده است توهم نیست بلکه واقعیتی تلخ است.