تاریخچه كرمانشاه

كرمانشاه یكی از باستانی ترین شهرهای ایران است كه گفته می‌شود توسط طهمورث دیو بند پادشاه افسانه‌ای پیشدادیان ساخته شده است. برخی از مورخین بنای آن را به بهرام پادشاه ساسانی نسبت می‌دهند. كرمانشاه در زمان قباد اول و انوشیروان ساسانی به اوج عظمت خود رسید. در قرن چهارم یكی از مورخان اسلامی از كرمانشاه به عنوان شهری زیبا در میان اشجار و آبهای روان یاد كرده است. در اوایل حكومت شاه اسماعیل صفوی سلطان مراد آق قویونلر با 70 هزار نفر كرمانشاه و همدان را اشغال كرد. صفویه برای جلوگیری از تجاوز احتمالی امپراطوری عثمانی این این شهر را مورد توجه قرار داد. در زمان شیخ علیخان زنگنه صدر‌اعظم صفوی، به آبادانی و رونق كرمانشاه افزوده شد ولی در دوره افشاریه مورد هجوم عثمانی‌ها قرار گرفت. اما نادر شاه، عثمانی‌ها را عقب راند ولی در اواخر زندگی نادر شاه، كرمانشاه با محاصره و تاراج عثمانی‌ها مواجه شد و دستخوش آشوب فراوانی گردید. 

در سال 1267 هجری قمری امام‌قلی میرزا از طرف ناصرالدین شاه به سرحدات كرمانشاه منصوب شد و مدت 25 سال در این شهر حكومت كرد و در همین دوره بناهایی را احداث و به یادگار گذاشت. این شهر در جنبش مشروطه سهمی به سزا داشت و در جنگ جهانی اول و دوم به تصرف قوای بیگانه در آمد و پس از پایان جنگ تخلیه شد. همچنین این شهر در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، خسارات زیادی دید.

مراکز تاریخی و باستانی

مقبره مولانا

  این مقبره به مولانا عبدالله ابن الجاج محمد تونی بشروی از علمای بزرگ شیعه عصر صفویه، تعلق دارد. مولانا در سال 1071 هجری قمری هنگام بازگشت از زیارت عتبات مقدسه، در كرمانشاه وفات نموده است. مقبره این عالم ربانی پس از تقریباً 300 سال توسط یكی از محققین كشف هم اكنون مورد توجه اهالی و علاقمندان قرار دارد.

شهر باستانی كامبادنه

در كنار بقایای حصار خشتی و باروی شهر كامبادنه سكه‌هایی از عصر ساسانی یافت شده است. ویرانه‌های این شهر تاریخی بین طاق بستان و شهر كرمانشاه قرار دارد.

كاروانسرای ماهیدشت

این كاروانسرا در شمال شرقی ماهیدشت واقع شده است. شكل كاروانسرا مربع و به شكل چهار ایوانی است. طرفین ورودی بنا با 10 طاق نما تزئین شده است. اپن بنا از سنگ‌های حجاری شده عصر ساسانی و بقیه ساختمان از آجر و گچ می‌باشد. این كاروانسرا كه احتمالاً در زمان شاه عباس دوم بنا شده، در سال 1275 هجری قمری هنگام سلطنت ناصرالدین‌شاه تعمیر شده است.  

نقوش طاق بستان

طاق بستان یا (طاق وستان) در سمت راست ورودی شهر كرمانشاه، در شمال شرقی این شهر، مجموعه‌ای از سنگ نگاره‌ها و سنگ نبشته‌های دوره ساسانی است كه با فضای مركبی از كوه، چشمه و آب، به گردشگاهی مصفا و چشم اندازی دل انگیز بدل شده است. طبیعت اطراف طاق بستان در زمان ساسانیان بیشه‌زاری مناسب برای شكار سلاطین بوده است. بقایای دیوارهایی كه در انتهای بیشه،‌ راه بر شكار از كوه رانده شده می‌بسته، هنوز باقی است. پس از ورود به مدخل طاق بستان، اولین سنگ نگاره به اردشیر دوم مربوط است. اردشیر بین اهورا مزدا و میترا قرار گرفته، روی خود را به سوی اهورا مزدا گرفته و با دست چپ حلقه مودت را از وی دریافت می‌كند. زیر پای شاه و اهورا مزدا دشمن یا ( اهریمن) بر زمین افكنده شده است. بعد از این نقش، طاق كوچكی قرار دارد كه پیكره شاهپور دوم و پسرش شاپور سوم بر آن دیده می‌شود. بالای هر كدام از این سنگ نگاره‌ها در سطرهایی به خط پهلوی ساسانی صاحب نقش معرفی شده است. در سومین بخش از این مجموعه، مدخل طاق از بالا تا پایین سنگ نگاره زیبایی از نقش فرشتگان بالدار، درخت زندگی، مجالس شكار گراز در بیشه زار و شكار مرغان و ماهیان در مرداب و نقوش فیل، اسب و قایق و .... وجود دارد كه همراه نوازندگان، مجلس شادمانی را حكایت می‌كند. در پایین این نقش، سواری بر اسب، زره پوش و مسلح دیده می‌شود كه برخی آن را نقش ر(پیروزساسانی) و برخی دیگر نقش خسرو پرویز می‌دانند.

جاذبه های طبیعی

ارتفاعات پررو( پراو)

كوهستان پررو در مجاورت كرمانشاه واقع شده است و حدود 1020 كیلومتر مربع وسعت دارد. این كوهستان از كوه‌های متعددی چون قرال، دو قرال ، راق چرمی،.... تشكیل شده و بلندترین قله آن با ارتفاع 3357 متر به نام شیخ علی خان معروف است. مهم ترین و ژرف ترین غار خاورمیانه به عمق 572 متر به نام پررو ( پراو ) در دامنه جنوبی قله قته چرمی واقع شده است.

 چال آباد

كوه چال آباد در 50 كیلومتری شمال غربی كرمانشاه واقع شده است. ارتفاع كوه چال آباد 2444 متر است. این كوه همراه با كوه‌های ولانی، هشلان، شاه كوه، هول هول و كوه خاقانه كوهستان كوچكی به وسعت 320 كیلومتر مربع را پدید ‎آورده‌اند.  رودخانه قایونه و همچنین راه اتومبیل رو كرمانشاه به سنندج از دامنه‌های شرقی این كوهستان می‌گذرد و در واقع مرز میان كوهستان پررو و كوهستان چال آباد به شمار می‌روند.   

 هوجیر

كوه هوجیر در 43 كیلومتری شمال شرقی كرمانشاه واقع شده و ارتفاع آن در حدود 2583 متر است. این كوه از غرب به كوه قلعه هجیر متصل است و با یكدیگر كوهستان كوچكی را كه به وسیله دره رود دینور از سوی غرب از كوهستان پررو جدا می‌شود، تشكیل می‌دهند. 

سرآب نیلوفر

سر آب نیلوفر در 30 كیلومتری شمال غربی كرمانشاه كوزان واقع شده است. این سرآب استخر وسیعی را تشكیل می‌دهد كه مملو از گل‌های نیلوفر است و ظرفیت تفریحی فراوان دارد. این سراب برای پرورش ماهی نیز مناسب است. 

غار پراو

این غار در كوه پراو از سلسله جبال زاگرس در شمال شهرستان كرمانشاه واقع شده است. این ناحیه به علت بافت آهكی و بارندگی شدید جایگاه غارهای ناشناخته فراوان دارد. غار پراو بزرگترین غار آهكی دنیا می‌باشد و ساختمان آن مطلقاً آهكی است. نتایج بررسی‌های انجام گرفته نشان می‌دهد كه این غار به دوران سوم زمین‌شناسی مربوط است.  این غار یكی از سخت‌ترین غارهای جهان است كه 26 حلقه چاه به عمق‌های مختلف 5 تا 42 متر دارد. دهانه غار به صورت سوراخی نسبتاً كوچك است كه با شیب تقریباً 30 درجه شروع می‌شود و به فضاهای بزرگ و كوچك و شعب متعدد و سنگ‌های عظیم كه در بین هر كدام از آن‌ها حفره‌ها و پرتگاه‌هایی به وجود آمده، منتهی می‌شود. در آذر ماه ابتدای غار به وسیله (چكیده) و (چكنده) های یخی پوشیده می‌شود و زیبایی خاصی به آن می‌بخشد.  

غار آسنگران

این غار در شمال غربی كوه‌های ( پررو ) در تنگه‌ای به نام ( تنگ كوه ) در 22 كیلومتری جاده بین كرمانشاه و سنندج واقع شده است. غار آسنگران چهارچاه به عمق‌های متفاوت 6 ، 8 ، 16 ، 36 متری دارد كه چاه‌های سوم و چهارم آن به هم راه دارند. در پایان غار، فضای استخر مانندی وجود دارد. غار آسنگران یكی از غارهای زیبای ایران است.

غار تایله نو

این غار، در ناحیه ( بدره ) كرمانشاه واقع شده و چندین دهانه در طبقات مختلف زمین ساخته است. در این غار، سفالهای مربوط به دوران پیش از تاریخ به دست آمده است. غار تایله نو در ارتفاع 1600 متری در كوه ( برزرد ) قرار دارد و دارای استالا كتیت‌ها و ستون‌های 22 متری و 16 متری زیباست و گاز نیز از آن متصاعد می‌شود.

غار رتیل

این غار در مسیر كرمانشاه به كرند و ریجاب در جهت زیارتگاه بابادیار واقع شده است. طول این غار 366 متر است. برای ورود به این غار، باید وسایل كوهنوردی در اختیار داشت.

اماکن زیارتی و مذهبی

مسجد جامع كرمانشاه

این مسجد در كنار خیابان مدرس، نرسیده به خیابان نواب واقع شده و از آثار قابل توجه اواخردوره زندیه است كه در سال 1196 هجری قمری توسط حاج‌علی‌خان‌زنگنه، از نوادگان شیخ‌علی‌خان معروف و حاكم كرمانشاه، ظاهراً به جای مسجد قدیمی تری بنا شده است. آنچه از بنای قدیمی مسجد باقی مانده، بخشی از شبستان مذكور در گذشته به چهل ستون معروف بوده كه بخشی از آن در خیابان كشی‌ها از بین رفته است.

مسجد حاج شهبازخان

این مسجد در چهارراه مدرس، كوچه شهید داود شهلایی شهر كرمانشاه واقع شده و از آثار دوره قاجاریه است. بنای مسجد در سال 1235 هجری قمری توسط حاج شهبازخان و شش برادر او كه موسس طایفه معروف به حاجی‌زادگان بودند، در بیرون از شهر كرمانشاه آن روزگار بنا شده است. 

مسجد دولتشاه

این مسجد در میدان جوانشیر شهر كرمانشاه واقع شده و از آثار دوره قاجاریه است كه توسط محمد علی‌میرزای دولتشاه بنا شده است. بنای مسجد دولتشاه در دوره اخیر تعمیر و مرمت شده و دارای سر در، صحن و شبستان زنانه و مردانه است. این مسجد به مسجد حاج ابوتراب آل آقا نیز معروف است كه بر كتیبه كاشی سردر مسجد خوانده می‌شود.

مسجد شاهزاده

این مسجد در محله تیمچه شهر كرمانشاه نرسیده به میدان جوانشیر واقع شده و به دوره قاجاریه مربوط است كه در حدود سال 1237 هجری قمری توسط محمدعلی‌میرزای‌دولتشاد بنا شده است. صحن مسجد، مستطیل شكل و مفروش به سنگ تیشه‌ای و نوساز است كه در ضلع شمالی آن، حسینیه‌ای نوساز و در اضلاع غربی و شرقی آن، كلاس‌ها و كانون‌های فرهنگی قرار دارد.  از ویژگی‌های این بنا، آب انباری است كه در میانه صحن ساخته شده و ورودی آن از داخل كوچه مجاور تعبیه شده است. 

مسجد عماد الدوله

این مسجد از آثار دوره قاجاریه است. ساختمان اولیه مسجد عمادالدوله در 1285 هجری‌قمری توسط امام‌قلی‌میرزا‌عمادالدوله ( والی غرب سرحدات عراقین ) احداث شده است.  مسجد عمادالدوله به صورت چهار ایوانی بنا شده و مشتمل بر سردر، صحن، ایوان، شبستان ستوندار و حجره‌های متعدد است. بر كاشی‌كاری ایوان مسجد، كتیبه‌ای مشتمل بر قصیده‌ای در ذكر نام پادشاه وقت (ناصرالدین‌شاه) نام بانی و تاریخ 1285 هجری‌قمری نوشته شده است. بر اساس روایت‌های موجود، در چوبی ورودی مسجد، از حرم حضرت علی (ع) به اینجا منتقل شده و بدین جهت به (بقایای شاه نجف) مشهور شده و ظاهراً از آثار دوره صفویه است.

تكیه معاون الملك

این تكیه در محل به حسینیه معاون‌الملك شهرت دارد و مشتمل سه بنای عباسی، حسینیه و زینبیه است، در مركز شهر كرمانشاه قرار دارد. تكیه دارای دو حیاط و یك عمارت می‌باشد و دیوارهای حسینیه به طور كلی پوشیده از كاشی‌های گوناگون با رنگهای متنوع و زیباست. همچنین كاشی‌های نقش دار، حالتهای جالب و متنوعی را بوجود آورده اند. صورت رجال و بزرگان دوره قاجاریه به ویژه بزرگان مذهبی و عشایر كرمانشاه كه با قلمی ظریف و رنگهای طبیعی بر كاشی‌ها نقش شده، زیبایی خاصی را به آن بخشیده است. 

منبع : فرهنگسرا