یخدان مؤیدی

در گذشته‌های دور، بنای یخدان مؤیدی خارج از شهر كرمان قرار داشت كه بر اثر توسعه شهری، اكنون داخل شهر جای گرفته و اطراف آن فضای سبز جالبی احداث شده است.

پلان یخدان دایره‌ای و پوشش آن از خشت و ملاط رس است و به صورت گبدی بزرگ نمایان است.

حمام گنجعلی‌خان

حمام گنجعلی‌خان برای تمامی جهانگردان و افرادی كه از كرمان بازدید می‌كنند به یاد ماندنی است. این حمام مجموعه‌ای از تلفیق هنر معماری و كاربرد مصالح گوناگون با فضایی متناسب است. بنای حمام با كاشی كاری، نقاشی، گچبری، مقرنس كاری و كاربندی‌های زیبا بسیار ظریف است. سر در ورودی این حمام نیز با نقاشی‌های زیبای عصر صفوی تزئین شده است. معمار این مجموعه و حمام، استاد محمد سلطانی یزدی بوده است. این حمام دارای دو بخش رختكن و گرمخانه است. در غرفه‌های رختكن با ایجاد قرینه سازی در ایوان‌ها، ایوانچه‌ها و ستونهای سنگی، فضای مناسب و زیبایی را به وجود آورده‌اند. بخش گرمخانه شامل یك حوض آب سرد است با طاقی شبیه خیمه كه هشت ستون حمام بر زیبایی آن می‌افزاید. سیستم كانال كشی آب و فواره‌ها چنان دقیق طراحی و اجرا شده است كه از عجایب معماری حمام محسوب می‌شود. یكی دیگر از عجایب حمام ( سنگ ساعت زمان ) آن است.

حمام یا چایخانه سنتی وكیل

اولین بخش از مجموعه وكیل، بنای حمام قدیمی یا چایخانه امروزی وكیل است كه در سال 1280 به شكل با شكوه و با تاثیر پذیری از سبك معماری عصر زندیه- قاجاریه احداث شده است. این بنا یكی از حمام‌های تاریخی، سنتی و باستانی كرمان بوده و به تقلید از حمام گنجعلی‌خان ساخته شده است. از كف تا دیوار آن كاشی‌كاری و سرامیك  كاری شده و به دو بخش رختكن و گرمخانه تقسیم می‌شود. در سال‌های اخیر این حمام به چایخانه سنتی تبدیل شده و توسط اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اداره می‌شود.

حمام ابراهیم‌خان

این حمام یكی از حمام‌های جالب توجه قدیمی و سنتی كرمان است كه در وسط بازار ابراهیم خان واقع شده و بر دو بخش رختكن و گرمخانه تقسیم می‌شود. این حمام از سال 1321 هجری‌قمری تا كنون دایر است. استحمام در این حمام خاطره و یاد حمام‌های قدیمی را زنده می‌كند.

 كاروانسرای چهارسوق

این كاروانسرا در انتهای بازار سراجی قبل از چهار سوق گنجعلی خان واقع شده است. كاروانسرا دارای دو در ورودی می‌باشد كه یكی به بازار سراجی و دیگری به بازار قلعه باز می‌شود. درهای حجره‌های آن چهار لنگه و چوبی بوده‌اند كه با گذشت زمان به درهای فلزی تبدیل شده‌اند. این كاروانسرا دو طبقه است. دو راسته كوچك نیز در ضلع جنوبی و شرقی آن وجود دارد كه سقفی بلند دارند.

كاروانسرای وكیل

این كاروانسرا در سمت چپ بازار وكیل واقع شده است و بزرگترین كاروانسرای كرمان و همچنین یكی از كاروانسراهای بزرگ ایران به شمار می‌آید. بنای آن به فرمان محمد اسماعیل خان وكیل‌الملك والی كرمان شروع شد و در زمان مرتضی‌قلیخان در سال 1287 به اتمام رسید.

سردر ورودی كاروانسرا از طرف بازار با كاشی كاری و گچبری تزئین شده است.

كاروانسرای میرزاعلینقی

داخل بازار وكیل، كاروانسرای كوچكی به نام میرزاعلینقی نیز وجود دارد كه دو طبقه است و 35 باب حجره دارد كه بیشتر به صورت انبار در آمده‌اند و قدمت چندانی هم ندارند. در ادامه بازار وكیل، قیصریه دیگری نیز وجود دارد.

كاروانسرای لحاف دوزها

این كاروانسرا كه در سمت بازار واقع شده به نام دیماری نیز خوانده می‌شود. 12 باب حجره دارد كه كلاً در آن‌ها لحاف‌دوزی می‌كنند. حدود قدمت آن 100 سال است و با كاروانسراهای دیگر از نظر سبك معماری متفاوت است و جدیدتر به نظر می‌آید.

كاروانسرای حاج مهدی

این كاروانسرا روبروی كاروان سرای هندوها و در جوار كاروانسرای چهار سوق واقع شده و بیشتر از یك قرن قدمت دارد. این كاروانسرا در ابتدا به دست زرتشتی‌ها تاسیس و اداره می‌شد و هنوز هم تعدادی از تجار یهودی و زرتشتی حجره‌هایی در آن دارند.

كاروانسرای هندوها

بین سال‌های 1850 تا 1925 میلادی به مدت 75 سال دوران نفوذ انگلیس در كرمان بود، با تشویق آنها امر تجارت بین پارسی‌ها و هندوها رونق گرفت. در آن زمان قالی، شال و كتیرا از كرمان به هندوستان صادر می‌شد و به جای آن از هند چای، شكر، پارچه، شمع و ادویه وارد می‌كردند، لذا یك كاروانسرا در كرمان به نام كاروانسرای هندوها معروف گردید. این كاروانسرا به دست مرحوم حاج سید جواد امام جمعه ( 1150 هجری شمسی ) ساخته شده و دو طبقه دارد. وجه تسمیه آن از هندی اخذ شده است. هنوز هم در ضلع شمالی این كاروانسرا، معبد هندوها با سبك معماری ویژه‌ای باقی مانده است. كاروانسرای مذكور از دو بخش تشكیل شده است.

به بازار موازی ضلع شمالی كاروانسرای هند و ( بازار هندو ) نیز می‌گویند.

كاروانسرای حاج آقا علی

این كاروانسرا روبروی مسجد چهلستون و نبش خیابان شریعتی قرار دارد. تعداد حجره‌های آن 38 باب است كه در اثر تخریب شدید نیاز فراوان به بازسازی دارد.

كاروانسرای میرزا حسن

یكی از كاروانسراهای طولی كرمان، كاروانسرای دو طبقه میرزا حسن است كه دارای 55 باب حجره است كه به مرمت نیاز دارند. یكی از درهای ورودی آن به بازار زرگری، دومی به بازار كفاش‌ها، سومی به بازار كلاه مالی مرتبط است.

تیمچه حاج آقا عبدالله

این تیمچه در سمت چپ بازار واقع شده و هجره‌های آن نقش انبار و كارگاه‌های عطاری بازار را دارند و از دو بخش تشكیل شده كه بخش جلویی آن دو طبقه است و بخش دوم آن هم خانه‌ای است كه به آن الحاق شده است. این تیمچه بیش از 150 سال قدمت دارد و مجموعاً 27 حجره را در خود جای داده است.

 تیمچه كوزه‌گرها

این تیمچه كه بزرگتر از تیمچه عطارها است و در جوار آن قرار گرفته، دو طبقه دارد. این تیمچه در گذشته مركز تجاری یزدی بوده و در حال حاضر رونق سابق را ندارد و به انبار ریس( نخ قالی بافی)، پشم و پنبه تبدیل شده است. در ورودی این تیمچه بزرگ و چوبی است و طرح جالبی دارد.

جاذبه های طبیعی

ییلاقات ماهان

شهر ماهان در 35 كیلومتری جنوب شرقی شهر كرمان در مسیر راه كرمان به بم واقع شده است. این شهر زیبا كه در دامنه ارتفاعات قرار گرفته از چشمه‌ها و آب‌های فراوان برخوردار است. در 6 كیلومتری جنوب ماهان باغی زیبا و بزرگ با ساختمانی جالب وجود دارد. این ساختمان زیبا و ییلاقی در دوره قاجاریه بنا گردید.

ییلاقات جوپار

شهر ییلاقی جوپار با مناظری زیبا در جنوب كرمان قرار دارد كه با جاده‌ای آسفالته به كرمان و ماهان مرتبط می‌شود. این ناحیه پاركی زیبا و باغ‌هایی جالب و دیدنی دارد. مقبره مطهر امامزاده حسین كه گفته می‌شود فرزند موسی‌بن‌جعفر( ع ) است، در آنجا قرار دارد و زائرین زیادی جهت زیارت به آنجا می‌روند. جوپار ییلاق با صفایی است و شهركی نسبتاً آباد به شمار می‌روند. انگور جوپار بسیار مرغوب و معروف است.

ییلاقات راین

راین یكی از ییلاقات شهرستان كرمان می‌باشد كه فاصله آن تا كرمان 110 كیلومتر و تا بم 120 كیلومتر است و از نقاط خوش آب و هوای استان به شمار می‌رود. راین در دامنه قله كوه هزار قرار دارد كه بلندترین قله استان و سومین قله ایران با ارتفاع 4450 متر است. این كوه در اكثر ماه‌های سال پوشیده از برف است و آبشاری زیبا در آن واقع شده است. در راین درختان چنار كهنسال و ستبری وجود دارد كه بسیار دیدنی هستند.

چشمه حسین آباد ( راین )

این چشمه در 33 كیلومتری شمال‌غربی راین كرمان واقع شده و آب آن از دسته آب‌های بی‌كربناته سدیك است و تقریباً با آب‌های معدنی ویشی فرانسه مشابه است. این نوع آب‌ها در دستگاه گوارش باعث قلیایی شدن محیط معده و سپس تحریك ترشحات آن می‌گردند و در سیستم كبدی و لوزالمعده به سبب تحریك لوزالمعده و بزاق ، اثر بهبود بخشی دارند.

چشمه قلعه عسگر

چشمه قلعه عسگر در 11 كیلومتری روستای سلطان آباد، در جنوب كرمان واقع شده است. آب این چشمه از دسته آبهای كلروره سدیك سنگین و مشابه آب معدنی اوریاژ ایزر فرانسه است. این دسته آبها بیشتر مصارف خارجی دارند و در رفع بیماری‌های لنفاتیسم، راشیتیسم، برخی بیماری‌های پوستی، رماتیسم و بیماری‌های زنانه مؤثر است.

چشمه معدنی ته خاتون

این چشمه  در شرق كرمان به فاصله 13 كیلومتری جوشان واقع شده است. از آب این چشمه برای استحمام استفاده می‌شود. آب این چشمه گرم از دسته آب‌های كلروره سدیك و بی‌كربناته كلسیك گازدار است و آرام بخش دردهای مفصلی و عصبی است.

چشمه معدنی غرغره ( باباترش )

چشمه معدنی غرغره در فاصله 40 كیلومتری راین كرمان واقع شده است. این منطقه پوشیده از رسوبات كویری و حاوی املاح نمكی فراوان می‌باشد. آب چشمه غرغره از دسته آب‌های كلروره سدیك بی‌كربنات كلسیك سنگین و شبیه آب معدنی اوریاژایزر فرانسه است. این نوع آب در درمان خارجی بیماری‌های لنفاتیسم، راشیتیسم و بیماری‌های پوستی، رماتیسمی و همچنین بیماری‌های زنانه مصرف دارد.

چشمه آب معدنی ابارق

چشمه معدنی ابارق در جنوب شرقی كرمان در فاصله 11 كیلومتری شمال دهكده ابارق واقع شده است. آب این چشمه از گروه آب‌های كلوره سدیك و سولفات كلسیك نیمه گرم است كه شبیه آب چشمه نیدربرون له‌بن فرانسه می‌باشد و برای دستگاه هاضمه بدن مفید است. مصرف این دسته آب‌ها در درمان بیماری‌های مفصلی نیز توصیه می‌شود از آب چشمه برای استحمام استفاده می‌كنند.

 چشمه آب معدنی بوجان

چشمه معدنی بوجان در جنوب غربی كرمان به فاصله 45 كیلومتری سیرجان قرار دارد. آب این چشمه نیز از دسته آب‌های كلروره سدیك و سولفاته كلسیك نیم گرم است.

چشمه معدنی رضاآباد

این چشمه به فاصله 6 كیلومتری شمال روستای گزك در شمال كرمان واقع شده است. آب چشمه رضاآباداز دسته آب‌های كلروره سدیك و سولفاته كلسیك نیم گرم می‌باشد و عمدتاً مورد استفاده استحمام قرار می‌گیرد. این منطقه را رسوبات آبرفتی دوران چهارم پوشانده‌اند.

چشمه معدنی پاچنار

این چشمه در 6 كیلومتری شمال آبادی جرك و 67 كیلومتری شمال كرمان واقع شده است. محل استقرار و نوع آب این چشمه نیز مانند چشمه معدنی رضا آباد می‌باشد.

چشمه آب معدنی بیشه

این چشمه معدنی در فاصله 24 كیلومتری شمال شرقی كرمان و در شمال شهداد واقع شده است. آب چشمه از دسته آب‌های كلروره سدیك و سولفات كلسیك گرم است.

چشمه‌های آب معدنی اختیارآباد

چشمه‌های آب معدنی جوقن، بی‌بی، شهراء، جیوه و مرتضی علی در مجاورت دهكده اختیارآباد به فاصله 14 كیلومتری غرب كرمان از زمین خارج می‌شوند. آب این چشمه‌ها از دسته آب‌های كلروره سدیك، سولفاته كلسیك هستند كه مشابه ‎آب چشمه نیدر برون لدبن فرانسه می‌باشد.

چشمه آب معدنی حوض نو

چشمه حوض نو در شمال‌شرقی كرمان واقع شده است. اطراف چشمه را رسوبات آبرفتی دوران چهارم زمین‌شناسی فرا گرفته است. آب چشمه حوض‌نو از دسته آب‌های سولفاته سدیك و كلروره كلسیك است.

چشمه آب معدنی بغرا

این چشمه در فاصله تقریبی 13 كیلومتری شمال بخش جوشقان در شمال شرقی كرمان قرار دارد. آب آن از گروه آب‌های سولفاته كلسیك و بی‌كربنات سدیك گرم است. مصرف درمانی این دسته آب‌ها بیشتر خارجی است و برای بیماری‌های مفصلی نقرس استفاده میشود.

چشمه معدنی حوض آباد

چشمه حوض‌آباد در 13 كیلومتری بخش جوشان در شمال شرقی كرمان قرار دارد. این آب نیز از دسته آب‌های سولفاته بیكربنات سدیك می‌باشد كه شبیه آب معدنی وتیل فرانسه می‌باشد.

اماکن زیارتی و مذهبی

مسجد گنجعلی‌خان

این بنا در گوشه شمال شرقی میدان گنجعلی‌خان و همجوار با مدرسه گنجعلی‌خان واقع شده و در واقع موزه كوچكی است از هنرهای تزئینی اسلامی نظیر كاشی‌كاری، گچبری و خطاطی كه به سبك زیبایی آراسته شده‌اند. تاریخ بنای مسجد به 1007 هجری قمری مربوط است و چهارده باب مغازه از مجموعه یاد شده موقوفه این مسجد شده‌اند.

مسجد وكیل

این مسجد جزئی از مجموعه وكیل است كه به سبك معماری عصر قاجاریه با آجر و گچ تزئین شده است.

مسجد جامع كرمان

این مسجد جزئی از مجموعه مظفری است كه امیر مبارزالدین‌محمد مظفرمیبدی‌یزدی در سال 750 هجری قمری آن را به اتمام رسانده است. سر در رو به مشرق آن از شلیك توپ‌های آغا محمدخان قاجار خراب شد ولی بعدها مرمت و بازسازی شد. ساختمان مسجد بر طبق اصول قرینه سازی، دو ایوان بزرگ تابستانی و زمستانی دارد.

مسجد ملك

مسجد ملك از نوع مساجد چهار ایوانی و یكی از بزرگترین مساجد كرمان است. قدمت این مسجد به قرن پنجم هجری یعنی زمان سلجوقیان می‌رسد. قسمت‌های مختلف مسجد مخصوصاً صفه اصلی در زمان وكیل الملك(1285 هجری‌قمری) و ایوان شرقی در قرن اخیر به وسیله مرحوم دیلمقانی بازسازی گردیده است. آنچه از قسمتهای اصلی دوره سلجوقیان به جای مانده، برج آجری ضلع شمال شرقی و سه محراب گچبری‌شده است كه یكی از محراب‌ها بر اثر تغییراتی كه در بنا صورت گرفته در حال حاضر در پشت‌بام شبستان امام‌حسن(ع) قرار دارد. برج آجری مذكور نیز فرو ریخته و فقط قسمتی از آن باقی مانده كه حفاظت و مرمت گردیده است.

مسجد چهل ستون

این مسجد به فرقه شیخیه تعلق دارد و در نبش خیابان شریعتی قرار گرفته است. مسجد به همت حاج‌آقاعلی‌رفسنجانی در سال 1286 هجری قمری به اتمام رسیده است. مسجد چهل‌ستون به تقلید از مسجد وكیل شیراز متشكل از چهل ستون سنگی یكپارچه و بخش‌های الحاقی است كه بر وسعت و زیر بنای آن افزوده است.

آرامگاه شاهزاده حسین جوبار

شاهزاده جوبار یكی از بقاع متبركه بخش جوبار از توابع كرمان است. بنای این زیارتكاه به دوره صفویه مربوط است كه در دوره قاجاریه تعمیر و تكمیل شد.

بنای شاهزاده حسین متشكل از حیاط، حرم، گنبد و رواق می‌باشد. از تزئینات جالب توجه دوره صفویه آن كاربندی رواق اطراف حرم را می‌توان نام برد.

منبع : فرهنگسرا